Vấn đề mục
đích "trừng trị" trong hình phạt là một trong những chủ đề kinh điển
và gây tranh cãi nhất trong khoa học luật hình sự. Dưới góc độ pháp lý hiện đại,
đặc biệt là theo tinh thần của Bộ luật Hình sự Việt Nam, chúng ta có thể phân
tích quan điểm này qua các khía cạnh sau:
1. Bản chất
của sự trừng trị (Retribution) Trừng trị
không đơn thuần là "sự trả thù" của Nhà nước đối với người phạm tội.
Trong tư duy pháp lý hiện đại:
- Sự tước đoạt hoặc hạn chế quyền
lợi: Trừng trị
thể hiện qua việc tước bỏ những lợi ích thiết thân của người phạm tội (quyền
tự do, quyền tài sản, quyền chính trị hoặc thậm chí là quyền sống).
- Sự lên án của xã hội: Hình phạt là thái độ phủ nhận của
Nhà nước đối với hành vi đi ngược lại các chuẩn mực đạo đức và pháp luật.
- Sự tương xứng: Mục đích trừng trị đòi hỏi hình
phạt phải tương xứng với tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi. Không
thể có sự trừng trị công bằng nếu tội nhẹ mà phạt nặng hoặc ngược lại.
2. Trừng
trị là "Phương tiện" hay "Mục đích cuối cùng"? Có hai luồng
quan điểm chính khi nhìn nhận về vấn đề này:
- Quan điểm Tuyệt đối (Thuyết báo ứng): Cho rằng trừng trị là mục đích
tự thân. Kẻ phạm tội phải bị trừng phạt vì họ "đáng" bị như vậy.
Đây là cách tiếp cận "mắt đền mắt, răng đền răng" thời cổ đại.
- Quan điểm Hiện đại (Thuyết mục
đích): Trừng trị
chỉ là phương tiện để đạt được các mục đích cao hơn là Giáo dục
và Phòng ngừa.
Nhận định: Nếu hình phạt chỉ dừng lại ở trừng
trị, nó sẽ trở nên tàn bạo và mất đi tính nhân văn. Nếu hình phạt thiếu đi sự
trừng trị, nó sẽ mất đi tính răn đe và uy nghiêm của pháp luật.
3. Mối
quan hệ giữa Trừng trị và Giáo dục cải tạo Trong Luật
Hình sự Việt Nam, trừng trị và giáo dục không loại trừ nhau mà bổ trợ cho nhau: 1.
Trừng trị để giáo dục: Hình phạt nghiêm khắc khiến người phạm tội nhận thức được hậu
quả của hành vi, từ đó nảy sinh tâm lý hối cải. 2.
Giáo dục để giảm bớt trừng trị: Chính sách khoan hồng (giảm án, tha tù trước thời hạn) cho
thấy nếu mục đích giáo dục đã đạt được, sự trừng trị không còn cần thiết phải
duy trì ở mức độ tối đa. 4. Vai
trò của trừng trị trong phòng ngừa tội phạm Mục đích trừng
trị đóng vai trò then chốt trong hai phạm vi:
- Phòng ngừa riêng: Làm cho người phạm tội sợ hãi
và không dám tái phạm.
- Phòng ngừa chung: Răn đe những người khác trong
xã hội, cho họ thấy cái giá phải trả nếu vi phạm pháp luật, từ đó định hướng
hành vi của cộng đồng.
Kết luận
cá nhân Theo quan điểm
của tôi, mục đích "trừng trị" trong hình phạt là điều kiện cần
nhưng không phải là điều kiện đủ.
- Một hệ thống tư pháp quá thiên về
trừng trị sẽ tạo ra những con người bị tha hóa và thù ghét xã hội sau khi
mãn hạn tù.
- Ngược lại, một hệ thống quá nhẹ
tay sẽ làm suy yếu kỷ cương và không bảo vệ được quyền lợi của nạn nhân.
Sự trừng
trị công bằng nhất là sự trừng trị đủ để người phạm tội nhận ra sai lầm, nhưng
cũng đủ mở cho họ một con đường để phục thiện. Bạn có muốn
thảo luận thêm về việc liệu các hình phạt phi hình sự (như phạt tiền hành
chính) có mang tính chất "trừng trị" giống như hình phạt trong Luật
Hình sự hay không?
Luật
gia Vlog NGUYỄN KIỆT tổng hợp và phân tích |
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét