Trong hệ thống
pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam, Viện kiểm sát (VKS) chủ yếu thực hiện chức
năng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp. Tuy nhiên, để đảm bảo
tính khách quan và khắc phục các sai sót trong quá trình điều tra, pháp luật
quy định một số trường hợp VKS có quyền trực tiếp tiến hành các hoạt động
điều tra.
Các hoạt động
này thường được thực hiện bởi Kiểm sát viên trong các điều kiện cụ thể sau:
1. Các hoạt
động điều tra VKS có quyền trực tiếp tiến hành
Theo Bộ luật
Tố tụng Hình sự 2015, Kiểm sát viên có quyền trực tiếp thực hiện các hoạt động
sau đây để kiểm tra, xác minh nguồn tin về tội phạm hoặc khi xét thấy cần thiết:
- Khám xét, thu giữ, tạm giữ đồ vật,
tài liệu: Trong
trường hợp Kiểm sát viên phát hiện có dấu hiệu bỏ lọt tội phạm hoặc vi phạm
pháp luật trong quá trình kiểm sát mà Cơ quan điều tra không khắc phục.
- Hỏi cung bị can: Đây là hoạt động phổ biến nhất.
Kiểm sát viên trực tiếp hỏi cung khi bị can kêu oan, khi lời khai có nhiều
mâu thuẫn hoặc khi có dấu hiệu vi phạm pháp luật nghiêm trọng trong quá
trình điều tra.
- Lấy lời khai người tố giác, báo
tin về tội phạm, người bị hại, người làm chứng, người bị tạm giữ: Thường thực hiện khi Kiểm sát
viên thấy cần kiểm tra lại tính xác thực của thông tin trước khi phê chuẩn
các quyết định tố tụng.
- Đối chất, nhận dạng, nhận biết
giọng nói, thực nghiệm điều tra: Kiểm sát viên trực tiếp tiến hành nếu xét thấy các hoạt
động trước đó của Cơ quan điều tra chưa rõ ràng hoặc có dấu hiệu làm sai lệch
hồ sơ.
- Khám nghiệm hiện trường, khám
nghiệm tử thi:
Kiểm sát viên có mặt để kiểm sát, nhưng trong một số tình huống đặc biệt,
họ có quyền yêu cầu và trực tiếp tham gia điều phối các hoạt động này để đảm
bảo tính khách quan.
2. Các
trường hợp VKS phải trực tiếp tiến hành điều tra
Pháp luật
quy định Kiểm sát viên phải trực tiếp tiến hành một số hoạt động trong
các bối cảnh sau:
1.
Kiểm tra tính có căn cứ của việc bắt, tạm giữ, tạm giam: Để quyết định phê chuẩn hay không
phê chuẩn các lệnh này.
2.
Khi phát hiện dấu hiệu oan, sai, bỏ lọt tội phạm: Nếu Cơ quan điều tra không thực hiện
các yêu cầu điều tra của VKS, Kiểm sát viên sẽ trực tiếp làm rõ.
3.
Vụ án do Cơ quan điều tra của VKSND Tối cao thụ lý: Trong trường hợp này, các điều tra
viên thuộc VKS sẽ thực hiện toàn bộ quy trình điều tra (thường là các tội xâm
phạm hoạt động tư pháp, tham nhũng trong cơ quan tư pháp).
4.
Khi trả hồ sơ để điều tra bổ sung: Nếu VKS tự mình làm rõ được các tình tiết cần bổ sung mà
không cần trả lại hồ sơ cho Cơ quan điều tra nhằm tiết kiệm thời gian tố tụng.
3. Ý
nghĩa của việc VKS trực tiếp điều tra
Việc trao
quyền này cho VKS không nhằm thay thế Cơ quan điều tra mà có ý nghĩa bổ trợ và
giám sát quan trọng:
- Chống oan sai và bỏ lọt tội phạm: Là "màng lọc" cuối
cùng trước khi truy tố. Kiểm sát viên trực tiếp tiếp xúc với bị can và chứng
cứ sẽ có cái nhìn đa chiều hơn.
- Đảm bảo tính thượng tôn pháp luật: Giám sát trực tiếp các hoạt động
dễ xảy ra vi phạm như hỏi cung hay khám xét, từ đó hạn chế tối đa việc bức
cung, nhục hình.
- Củng cố hồ sơ truy tố: Giúp Kiểm sát viên tự tin hơn
khi tranh tụng tại tòa vì họ đã trực tiếp kiểm chứng các tình tiết quan trọng
nhất của vụ án.
- Nâng cao trách nhiệm của Cơ quan
điều tra: Khi
biết VKS có quyền kiểm tra và thực hiện lại các hoạt động điều tra, các Điều
tra viên sẽ phải thận trọng và chuẩn xác hơn trong nghiệp vụ.
Tóm lại: Quyền trực tiếp điều tra của Viện kiểm
sát là một "vũ khí pháp lý" quan trọng để thực hiện nhiệm vụ bảo vệ
công lý và quyền con người trong tố tụng hình sự.
____________________
- Bạn có đang
nghiên cứu về sự phối hợp giữa Kiểm sát viên và Điều tra viên trong một vụ án cụ
thể nào không?
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét