Nguyên tắc
tôn trọng, bảo đảm các quyền và tự do cơ bản của con người và công dân là
"kim chỉ nam" phản ánh sự tiến bộ của tư pháp hình sự Việt Nam.
Nguyên tắc này xác lập một ranh giới pháp lý: Người chấp hành án chỉ bị tước bỏ
hoặc hạn chế những quyền mà bản án và luật pháp quy định, còn lại họ vẫn là chủ
thể được Nhà nước bảo vệ. Dưới đây là
phân tích chi tiết các khía cạnh của nguyên tắc này theo quy định của Luật
Thi hành án hình sự (THAHS) 2019:
1. Cơ sở
lý luận và pháp lý
- Cơ sở Hiến định: Hiến pháp 2013 khẳng định quyền
con người, quyền công dân chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật
trong trường hợp cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự,
an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe của cộng đồng.
- Cụ thể hóa trong Luật THAHS: Tại Khoản 2 Điều 4, luật
quy định: "Bảo đảm quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của
người chấp hành án". Điều này có nghĩa là quyền lợi của họ không
bị triệt tiêu hoàn toàn mà được chuyển sang một trạng thái "hạn chế
có điều kiện".
2. Các nội
dung cốt lõi của nguyên tắc a. Bảo đảm
quyền sống, quyền được bảo vệ tính mạng, sức khỏe Đây là quyền
tối thượng và không thể bị xâm phạm trong bất kỳ hoàn cảnh nào.
- Chế độ y tế: Người chấp hành án được khám sức
khỏe định kỳ, được điều trị tại các bệnh xá hoặc bệnh viện khi có bệnh nặng.
- An toàn thân thể: Pháp luật nghiêm cấm mọi hành
vi tra tấn, nhục hình, hoặc các hình thức đối xử tàn bạo, hạ nhục phẩm
giá. Cán bộ thi hành án vi phạm sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định của Bộ luật
Hình sự.
b. Bảo đảm
quyền được thông tin và tiếp xúc xã hội Để giúp người
chấp hành án không bị tách biệt hoàn toàn và dễ dàng tái hòa nhập, pháp luật bảo
đảm:
- Quyền thăm gặp: Được gặp thân nhân, luật sư hoặc
người trợ giúp pháp lý theo định kỳ.
- Quyền liên lạc: Được gửi và nhận thư, nhận quà,
và sử dụng điện thoại để liên lạc với gia đình (dưới sự giám sát của cơ
quan THAHS).
- Quyền cập nhật tin tức: Được nghe đài, xem tivi, đọc
báo để nắm bắt tình hình chính trị, xã hội bên ngoài.
c. Bảo đảm
quyền về vật chất và tinh thần Nhà nước chịu
trách nhiệm cung cấp các điều kiện sinh hoạt cơ bản:
- Tiêu chuẩn ăn, mặc, ở: Có quy định cụ thể về định lượng
gạo, rau, thịt, cá và diện tích chỗ nằm tối thiểu cho mỗi phạm nhân.
- Tôn giáo và tín ngưỡng: Người chấp hành án có quyền tự
do tín ngưỡng, tôn giáo theo quy định của pháp luật, được sử dụng kinh
sách và thực hiện các nghi lễ tôn giáo tại nơi giam giữ nếu không ảnh hưởng
đến nội quy.
d. Quyền
được khiếu nại, tố cáo và bảo vệ pháp lý Người chấp
hành án không đơn độc trước quyền lực của cơ quan thi hành án:
- Họ có quyền khiếu nại về các quyết
định, hành vi của cán bộ trại giam nếu cho rằng quyền lợi bị xâm phạm.
- Được trợ giúp pháp lý trong các
trường hợp luật định để đảm bảo họ hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình.
3. Ý
nghĩa của nguyên tắc
|
Phương
diện
|
Giá trị
mang lại
|
|
Giá trị
nhân văn
|
Khẳng định
con người là mục tiêu của sự phát triển, ngay cả khi họ phạm sai lầm.
|
|
Hiệu quả
cải tạo
|
Khi người
phạm tội cảm thấy mình vẫn được đối xử như một con người, họ sẽ có xu hướng tự
trọng hơn và tích cực cải tạo để sớm trở lại xã hội.
|
|
Giá trị
quốc tế
|
Giúp Việt
Nam thực hiện tốt các cam kết quốc tế về quyền con người (như Công ước chống
tra tấn - UNCATOR).
|
4. Những
thách thức trong thực hiện Mặc dù luật
pháp quy định rõ ràng, việc bảo đảm quyền con người trong THAHS vẫn gặp một số
khó khăn thực tế như: 1.
Cơ sở vật chất:
Một số cơ sở giam giữ cũ kỹ, quá tải gây ảnh hưởng đến điều kiện ăn ở, vệ sinh. 2.
Nhận thức: Đôi
khi vẫn còn tư tưởng kỳ thị từ cộng đồng hoặc sự thiếu kiềm chế của cán bộ
trong quá trình quản lý đối tượng bất mãn. Kết luận: Nguyên tắc tôn trọng và bảo đảm quyền
con người trong THAHS không phải là sự ưu tiên dành cho tội phạm, mà là sự khẳng
định tính ưu việt của pháp luật Việt Nam. Nó biến quá trình thi hành án từ
"trả thù xã hội" thành quá trình "phục hồi nhân cách".
Luật
gia Vlog NGUYỄN KIỆT tổng hợp và phân tích |
.png)
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét