Để hiểu rõ các biện pháp tư pháp, chúng ta cần phân biệt
chúng với "hình phạt". Nếu hình phạt tập trung vào việc trừng trị
thân thể hoặc tước đoạt tự do, thì biện pháp tư pháp tập trung vào việc
khắc phục hậu quả, xử lý vật chaứng và
hỗ trợ giáo dục. Dưới đây là các biện pháp tư pháp cụ thể được quy định tại
Chương VIII (từ Điều 46 đến Điều 62) của Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ
sung 2017):
1. Nhóm các biện pháp áp dụng đối với người phạm
tội (Cá nhân) Có 04 biện pháp chính thường được Tòa án áp dụng: A. Tịch thu vật chứng, tiền bạc trực tiếp liên
quan đến tội phạm (Điều 47) Tòa án sẽ quyết định tịch thu và sung vào ngân sách nhà nước
hoặc tiêu hủy:
- Công
cụ, phương tiện dùng vào việc phạm tội (xe máy đi cướp, súng, dao...).
- Vật
hoặc tiền do phạm tội mà có hoặc do mua bán, đổi chác những thứ ấy mà có.
- Vật
thuộc loại Nhà nước cấm lưu hành (ma túy, vũ khí quân dụng, văn hóa phẩm độc
hại).
B. Trả lại tài sản, sửa chữa hoặc bồi thường
thiệt hại; buộc công khai xin lỗi (Điều 48) Đây là biện pháp mang tính dân sự hóa trong hình sự:
- Trả
lại tài sản: Trả lại đồ vật đã chiếm đoạt cho chủ sở hữu
hợp pháp.
- Bồi
thường thiệt hại: Nếu tài sản bị hư hỏng hoặc mất mát,
người phạm tội phải bồi thường bằng tiền.
- Công
khai xin lỗi: Áp dụng khi danh dự, nhân phẩm của người
bị hại bị xâm phạm nghiêm trọng.
C. Bắt buộc chữa bệnh (Điều 49) - Áp dụng đối với người mắc bệnh tâm thần hoặc bệnh khác làm
mất khả năng nhận thức/điều khiển hành vi tại các thời điểm: trước khi phạm tội,
trong khi phạm tội hoặc đang chấp hành án.
Lưu ý: Thời gian bắt buộc chữa bệnh
được trừ vào thời hạn chấp hành hình phạt tù. D. Các biện pháp áp dụng với người dưới 18 tuổi
(Điều 93 - 96) Thay vì bỏ tù, Nhà nước ưu tiên giáo dục đối với người chưa
thành niên qua các biện pháp:
- Nhắc
nhở: Chỉ ra những vi phạm và hậu quả để họ tự sửa đổi.
- Giáo
dục tại xã, phường, thị trấn: Giao cho gia đình và địa
phương giám sát trong thời gian từ 06 tháng đến 01 năm.
- Làm
việc phục vụ cộng đồng: Thực hiện các công việc
ích lợi xã hội vào thời gian rảnh.
2. Nhóm các biện pháp áp dụng đối với Pháp nhân
thương mại (Điều 82) Đối với các tổ chức, công ty phạm tội, các biện pháp tư
pháp tập trung vào khắc phục kinh tế và môi trường: 1.
Tịch thu vật, tiền liên
quan đến tội phạm. 2.
Trả lại tài sản, bồi thường thiệt hại; buộc
công khai xin lỗi. 3.
Khôi phục lại tình trạng ban đầu: Ví dụ:
Buộc doanh nghiệp xả thải lậu phải xử lý sạch nguồn nước đã làm ô nhiễm. 4.
Thực hiện các biện pháp ngăn chặn hậu quả
tiếp tục xảy ra: Đình chỉ dây chuyền sản xuất gây hại cho đến
khi khắc phục xong.
3. Bảng so sánh Hình phạt và Biện pháp tư pháp
|
Đặc điểm
|
Hình phạt
|
Biện pháp tư pháp
|
|
Bản chất
|
Sự lên án của Nhà nước, tính trừng trị cao.
|
Sự can thiệp của Nhà nước nhằm khắc phục hậu quả.
|
|
Hệ quả
|
Thường để lại án tích (lý lịch tư pháp).
|
Không để lại án tích (trừ trường hợp đặc biệt).
|
|
Mục đích
|
Răn đe, giáo dục, phòng ngừa.
|
Khôi phục trật tự cũ, chữa bệnh, hỗ trợ giáo dục.
|
4. Các biện pháp thay thế xử lý hình sự (Phòng
ngừa đặc biệt) Ngoài các biện pháp trên, Luật còn có các biện pháp mang
tính "mở đường" cho người phạm tội ít nghiêm trọng tự hối lỗi mà
không cần đưa ra xét xử:
- Hòa
giải tại cộng đồng.
- Khiển
trách.
Điểm lưu ý: Biện pháp tư pháp có
thể được áp dụng độc lập (ví dụ: bắt buộc chữa bệnh cho người tâm thần
thực hiện hành vi nguy hiểm) hoặc áp dụng kèm theo hình phạt (ví dụ: đi
tù 5 năm và buộc bồi thường 100 triệu đồng). Bạn có muốn tôi phân tích sâu hơn về quy trình giám định
pháp y tâm thần để áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh không?
Luật
gia Vlog NGUYỄN KIỆT tổng hợp và phân tích |
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét