Việc phân loại
Cấu thành tội phạm (CTTP) giúp các cơ quan tư pháp xác định chính xác
tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, từ đó áp dụng khung hình phạt công bằng
và đúng pháp luật. Dựa trên
khoa học luật hình sự, CTTP thường được phân loại theo 3 tiêu chí chính
sau đây:
1. Phân
loại theo cấu trúc (Dấu hiệu bắt buộc) Đây là cách
phân loại quan trọng nhất để xác định thời điểm tội phạm hoàn thành.
- CTTP vật chất:
- Đặc điểm: Các dấu hiệu bắt buộc phải có
là Hành vi, Hậu quả và Mối quan hệ nhân quả. Tội phạm
chỉ được coi là hoàn thành khi hậu quả thực tế đã xảy ra.
- Ví dụ: Tội giết người (Điều 123). Tội
phạm này chỉ hoàn thành khi nạn nhân đã chết. Nếu nạn nhân chưa chết, người
phạm tội chỉ bị truy cứu ở giai đoạn "Phạm tội chưa đạt".
- CTTP hình thức:
- Đặc điểm: Chỉ bắt buộc có dấu hiệu Hành
vi nguy hiểm. Tội phạm được coi là hoàn thành ngay từ thời điểm người
phạm tội thực hiện hành vi, bất kể hậu quả đã xảy ra hay chưa.
- Ví dụ: Tội cướp tài sản (Điều 168).
Chỉ cần người phạm tội có hành vi dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực
ngay tức khắc nhằm chiếm đoạt tài sản là tội phạm đã hoàn thành, không cần
biết họ đã lấy được tiền hay chưa.
2. Phân
loại theo mức độ nguy hiểm của hành vi Tiêu chí này
giúp phân hóa trách nhiệm hình sự để áp dụng các khung hình phạt khác nhau
trong cùng một tội danh.
- CTTP cơ bản:
- Là CTTP chỉ bao gồm các dấu hiệu
định tội (dấu hiệu nhận diện tội phạm). Nó thường nằm ở Khoản 1 của
các điều luật trong Bộ luật Hình sự.
- Ví dụ: Khoản 1 Điều 173 (Tội trộm cắp
tài sản) quy định trộm cắp tài sản trị giá từ 2 triệu đồng trở lên.
- CTTP tăng nặng:
- Ngoài các dấu hiệu cơ bản, nó
còn có thêm các tình tiết định khung tăng nặng (làm tăng đáng kể mức
độ nguy hiểm). Thường nằm ở các khoản 2, 3, 4 của điều luật.
- Ví dụ: Trộm cắp có tổ chức, trộm cắp
tài sản trị giá 500 triệu đồng trở lên.
- CTTP giảm nhẹ:
- Bao gồm các dấu hiệu cơ bản
nhưng có thêm các tình tiết định khung giảm nhẹ (làm giảm mức độ
nguy hiểm).
- Ví dụ: Tội giết người trong trạng
thái tinh thần bị kích động mạnh (Điều 125) có mức hình phạt nhẹ hơn tội
Giết người thông thường (Điều 123).
3. Phân
loại theo kỹ thuật lập pháp (Mức độ mô tả)
- CTTP đơn giản: Chỉ xâm phạm vào một khách thể,
thực hiện bằng một hành vi. (Ví dụ: Tội trộm cắp).
- CTTP phức tạp: Xâm phạm nhiều khách thể hoặc
được thực hiện bằng nhiều hành vi khác nhau. (Ví dụ: Tội cướp tài sản vừa
xâm phạm quyền sở hữu, vừa xâm phạm tính mạng, sức khỏe).
Bảng so
sánh nhanh CTTP Vật chất và CTTP Hình thức
|
Đặc điểm
|
CTTP Vật
chất
|
CTTP
Hình thức
|
|
Yếu tố
bắt buộc
|
Hành vi +
Hậu quả
|
Chỉ cần
Hành vi
|
|
Thời điểm
hoàn thành
|
Khi hậu quả
xảy ra
|
Khi bắt đầu
thực hiện hành vi
|
|
Giai đoạn
chưa đạt
|
Có tồn tại
rõ rệt
|
Rất khó
xác định (thường là hoàn thành ngay)
|
|
Ví dụ
tiêu biểu
|
Giết người,
Vô ý gây thương tích
|
Cướp tài sản,
Hiếp dâm, Bắt cóc
|
Giải đáp
tình thú về Anh thợ săn: Quay lại
tình huống ở câu trước: Anh thợ săn thấy bóng người nhưng vẫn bắn vì tin vào
tài năng của mình.
- Đây là Lỗi vô ý do quá tự tin.
- Nếu nạn nhân chết, tội danh của
anh ta sẽ rơi vào nhóm CTTP vật chất (phải có hậu quả chết người mới
thành tội). Nếu phát súng trượt hoặc chỉ trúng cây, anh ta sẽ không bị
truy cứu trách nhiệm hình sự về tội vô ý làm chết người (vì tội này không
có giai đoạn phạm tội chưa đạt).
Bạn có muốn
tìm hiểu về các giai đoạn thực hiện tội phạm (Chuẩn bị, Chưa đạt, Hoàn
thành) để hiểu rõ hơn cách áp dụng các loại CTTP này không?
Luật
gia Vlog NGUYỄN KIỆT tổng hợp và phân tích |
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét