Trình bày trường hợp thi hành mệnh lệnh của người chỉ huy hoặc của cấp trên?

CÂU HỎI : Trình bày trường hợp thi hành mệnh lệnh của người chỉ huy hoặc của cấp trên?	(Trả lời bên dưới)

Trong hệ thống pháp luật Hình sự Việt Nam, việc thi hành mệnh lệnh của người chỉ huy hoặc của cấp trên là một trong những căn cứ quan trọng để loại trừ trách nhiệm hình sự. Quy định này nhằm bảo đảm tính kỷ luật, đặc biệt là trong các lực lượng vũ trang và cơ quan nhà nước. Dưới đây là các nội dung chi tiết để bạn nắm rõ: 1. Bản chất của quy định Người thực hiện hành vi gây thiệt hại trong khi thi hành mệnh lệnh của cấp trên không phải chịu trách nhiệm hình sự nếu hành vi đó nằm trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn được giao và tuân thủ đúng trình tự, thủ tục. Trong trường hợp này, người ra mệnh lệnh sẽ là người phải chịu trách nhiệm hình sự về hậu quả xảy ra. 2. Các điều kiện để được loại trừ trách nhiệm hình sự Để được áp dụng quy định này, cần thỏa mãn các yếu tố sau: Về chủ thể: Người thực hiện hành vi phải là cấp dưới, có nghĩa vụ phục tùng và thi hành mệnh lệnh của cấp trên theo quy định của pháp luật hoặc điều lệnh. Về tính chất của mệnh lệnh: Mệnh lệnh phải được ban hành bởi người có thẩm quyền và liên quan đến chức trách, nhiệm vụ của người thi hành. Về nhận thức: Người thi hành mệnh lệnh tin tưởng một cách có căn cứ rằng mệnh lệnh đó là hợp pháp và đúng chức năng. 3. Hai ngoại lệ quan trọng (Phải chịu trách nhiệm hình sự) Không phải mọi trường hợp nghe theo cấp trên đều được "miễn tội". Bạn vẫn phải chịu trách nhiệm nếu rơi vào 2 tình huống sau: A. Mệnh lệnh rõ ràng là trái pháp luật Nếu cấp trên ra lệnh cho bạn thực hiện một hành vi mà bất kỳ người bình thường nào cũng nhận ra đó là phạm tội (ví dụ: lệnh giết người không có căn cứ, lệnh tra tấn tù nhân, lệnh tham ô tài sản), mà bạn vẫn thực hiện thì bạn vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Lưu ý: Trong trường hợp này, bạn được coi là người thực hành (đồng phạm) với cấp trên. B. Các tội danh đặc biệt nghiêm trọng (Theo Điều 26 BLHS) Người thi hành mệnh lệnh vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự nếu thực hiện các tội danh sau đây, kể cả khi có lệnh của cấp trên: 1.     Tội phá hoại hòa bình, gây chiến tranh xâm lược (Điều 421). 2.     Tội chống loài người (Điều 422). 3.     Tội phạm chiến tranh (Điều 423). 4. Bảng so sánh trách nhiệm Tình huống Trách nhiệm của cấp dưới Trách nhiệm của cấp trên Mệnh lệnh đúng pháp luật Không có tội Không có tội Mệnh lệnh sai nhưng cấp dưới không biết/không thể biết Không có tội Chịu trách nhiệm hình sự Mệnh lệnh rõ ràng trái pháp luật Chịu trách nhiệm hình sự Chịu trách nhiệm hình sự Lợi dụng mệnh lệnh để làm sai thêm Chịu trách nhiệm hình sự Chịu trách nhiệm về phần mệnh lệnh mình ra 5. Ví dụ minh họa Trường hợp không có tội: Một chiến sĩ cảnh sát cơ động nhận lệnh từ chỉ huy bắn đạn hơi cay để giải tán một đám đông đang bạo loạn theo phương án đã phê duyệt. Nếu có người bị thương do hơi cay, chiến sĩ này không phải chịu trách nhiệm, người chỉ huy (nếu ra lệnh sai phương án) sẽ bị xem xét. Trường hợp có tội: Một kế toán trưởng nhận lệnh "miệng" từ Giám đốc bảo ký khống chứng từ để rút tiền công quỹ đi đánh bạc. Kế toán trưởng biết rõ đây là hành vi tham ô nhưng vẫn làm theo thì cả Giám đốc và Kế toán trưởng đều bị xử lý hình sự. Kết luận Quy định này bảo vệ người thực thi công vụ trước những rủi ro khi chấp hành mệnh lệnh, nhưng cũng đặt ra yêu cầu về bản lĩnh và sự hiểu biết pháp luật của cấp dưới để từ chối những mệnh lệnh sai trái rõ ràng. Như vậy, tôi đã trình bày xong các trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự phổ biến (Tình thế cấp thiết, Bắt giữ người phạm tội, Rủi ro khoa học, Thi hành mệnh lệnh). Bạn có muốn tôi giúp bạn tổng hợp lại tất cả các trường hợp này thành một bảng tóm tắt để dễ so sánh và ghi nhớ không?   Luật gia Vlog NGUYỄN KIỆT tổng hợp và phân tích VIDEO: (đang cập nhật) TÀI LIỆU THAM KHẢO: (đang cập nhật) VĂN BẢN PHÁP LUẬT LIÊN QUAN: (đang cập nhật)