Chủ thể là yếu tố có nhiều thay đổi quan trọng
nhất trong Bộ luật Hình sự (BLHS) hiện hành, đặc biệt là việc mở rộng trách nhiệm
hình sự (TNHS) sang pháp nhân.
Dưới đây là
phân tích chi tiết về Chủ thể của nhóm tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế
để bạn bổ sung vào đề cương ôn tập:
1. Chủ thể
là Cá nhân
Đối với cá
nhân, chủ thể của nhóm tội này bao gồm hai loại:
- Chủ thể thường: Là người từ đủ 16 tuổi trở lên
và có năng lực trách nhiệm hình sự (không mắc bệnh tâm thần hoặc bệnh khác
làm mất khả năng nhận thức/điều khiển hành vi).
- Chủ thể đặc biệt: Một số tội danh yêu cầu người
phạm tội phải có những đặc điểm cụ thể mới có thể thực hiện được hành vi
phạm tội.
- Về chức vụ, quyền hạn: Ví dụ như tội "Vi phạm
quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng
phí" (Điều 219) yêu cầu người phạm tội phải là người được giao quản
lý, sử dụng tài sản đó.
- Về nghề nghiệp, hoạt động
chuyên môn:
Người có thẩm quyền trong việc cấp phép, đăng ký kinh doanh, hoặc các
chuyên gia trong lĩnh vực tài chính, chứng khoán.
2. Chủ thể
là Pháp nhân thương mại (PNTM)
Đây là điểm
"nóng" trong các đề thi. Bạn cần lưu ý những điều kiện khắt khe để một
pháp nhân phải chịu TNHS:
Điều kiện
để PNTM chịu TNHS (Điều 75 BLHS)
Pháp nhân
thương mại chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự khi có đủ 4 điều kiện sau:
1.
Hành
vi phạm tội được thực hiện nhân danh pháp nhân thương mại.
2.
Hành
vi phạm tội được thực hiện vì lợi ích của pháp nhân thương mại.
3.
Hành
vi phạm tội được thực hiện có sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận của
pháp nhân thương mại.
4.
Chưa
hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự.
[!IMPORTANT]
Lưu ý
quan trọng: Việc
pháp nhân thương mại chịu TNHS không loại trừ TNHS của cá nhân. Nếu một
cá nhân thực hiện hành vi nhân danh công ty, cả công ty và cá nhân đó đều có thể
bị truy cứu độc lập.
3. Danh mục
các tội kinh tế mà PNTM phải chịu TNHS
Không phải tất
cả các tội kinh tế PNTM đều phải chịu trách nhiệm. Theo Điều 76 BLHS 2015,
PNTM chỉ chịu TNHS đối với một số tội danh cụ thể trong Chương XVIII, điển hình
như:
- Tội buôn lậu (Điều 188).
- Tội vận chuyển trái phép hàng
hóa, tiền tệ qua biên giới (Điều 189).
- Tội sản xuất, buôn bán hàng giả
(Điều 192, 193, 194, 195).
- Tội trốn thuế (Điều 200).
- Tội gây ô nhiễm môi trường (Điều
235 - thường được nhắc cùng nhóm kinh tế).
- Tội xâm phạm quyền tác giả, quyền
liên quan (Điều 225).
4. Hệ thống
hình phạt đối với PNTM
Hình phạt
dành cho pháp nhân khác hoàn toàn với cá nhân (vì không thể bỏ tù một công ty):
|
Loại
hình phạt
|
Nội
dung cụ thể
|
|
Hình phạt
chính
|
Phạt tiền;
Đình chỉ hoạt động có thời hạn; Đình chỉ hoạt động vĩnh viễn.
|
|
Hình phạt
bổ sung
|
Cấm kinh
doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định; Cấm huy động vốn; Phạt
tiền (nếu không áp dụng là hình phạt chính).
|
Một số
lưu ý khi làm bài thi về Pháp nhân thương mại:
1.
Phân biệt PNTM và Pháp nhân phi thương mại: Chỉ PNTM (mục tiêu chính là tìm kiếm
lợi nhuận) mới chịu TNHS theo các tội danh này. Các cơ quan nhà nước, đơn vị vũ
trang, tổ chức chính trị - xã hội... không phải là chủ thể của nhóm tội này.
2.
Lỗi của PNTM: Lỗi
của pháp nhân được xác định thông qua lỗi của cá nhân thành viên đại diện cho ý
chí của pháp nhân đó.
Để chuẩn bị
tốt nhất cho kỳ thi, bạn có muốn tôi thiết lập một bảng so sánh sự khác nhau
về hình phạt giữa cá nhân và pháp nhân đối với cùng một tội danh (ví dụ như
Tội trốn thuế) không? Đây thường là câu hỏi vận dụng cao trong bài thi đấy.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét