Trong pháp
luật hình sự, hành vi Chiếm đoạt tài sản không chỉ đơn thuần là việc
"lấy" một thứ gì đó, mà là một quá trình pháp lý làm thay đổi quyền sở
hữu một cách bất hợp pháp.
Để phân tích
sâu hành vi này, chúng ta cần nhìn nhận dưới 3 góc độ: Hành động (Khách
quan), Ý chí (Chủ quan) và Thời điểm kết thúc.
1. Bản chất
của hành vi Chiếm đoạt
Hành vi chiếm
đoạt là hành vi cố ý làm cho tài sản thoát ly khỏi sự quản lý của chủ sở
hữu để đưa vào sự quản lý của người phạm tội (hoặc người khác mà người phạm tội
muốn giao cho).
Hành vi này
làm phát sinh hai hệ quả song song:
- Làm mất quyền năng thực tế của
chủ sở hữu: Nạn
nhân không còn khả năng chiếm hữu, sử dụng hay định đoạt tài sản của mình.
- Thiết lập quyền chiếm hữu bất hợp
pháp: Người phạm
tội bắt đầu quản lý và tự cho mình quyền định đoạt tài sản đó như thể mình
là chủ sở hữu.
2. Hai yếu
tố cấu thành không thể tách rời
Hành vi chiếm
đoạt là sự thống nhất tuyệt đối giữa Hành vi khách quan và Mục đích
chiếm đoạt.
A. Mục
đích chiếm đoạt (Yếu tố quyết định)
Đây là mong
muốn của người phạm tội trong việc biến tài sản của người khác thành của mình.
- Thời điểm nảy sinh: Mục đích này phải có trước
hoặc trong khi thực hiện hành vi khách quan.
- Ý nghĩa: Đây là "vạch kẻ đường"
để phân biệt với hành vi "Sử dụng trái phép" (chỉ mượn rồi
trả) hoặc "Hủy hoại tài sản" (chỉ phá cho hỏng, không lấy
lợi ích).
B. Thủ đoạn
thực hiện (Hình thức biểu hiện)
Tùy vào từng
tội danh mà hành vi chiếm đoạt được thực hiện bằng các thủ đoạn khác nhau:
- Dùng bạo lực: Cướp tài sản (đánh, bắn,
trói...).
- Dùng trí tuệ/thủ đoạn: Lừa đảo (nói dối để nạn nhân tự
đưa tiền), Lạm dụng tín nhiệm (lấy lòng tin rồi "quỵt").
- Lợi dụng sơ hở: Trộm cắp (lén lút), Cướp giật
(nhanh chóng, bất ngờ).
- Trắng trợn: Công nhiên chiếm đoạt (lấy trước
mắt nạn nhân khi họ không thể chống cự).
3. Thời
điểm hành vi chiếm đoạt được coi là hoàn thành
Đây là điểm
mấu chốt để xác định tội phạm đã "đạt" hay chưa:
1.
Nhóm Tội cấu thành hình thức (Cướp, Bắt cóc, Cưỡng đoạt): Hành vi chiếm đoạt được coi là hoàn
thành ngay khi người phạm tội thực hiện hành vi nguy hiểm nhằm mục đích
chiếm đoạt. Không cần biết người đó đã cầm được tiền hay chưa.
2.
Nhóm Tội cấu thành vật chất (Trộm cắp, Lừa đảo, Công nhiên): Hành vi chiếm đoạt chỉ hoàn thành
khi người phạm tội đã thực tế chiếm giữ được tài sản.
o Ví dụ: Nếu trộm mới đang cạy khóa mà bị bắt
thì chỉ được coi là phạm tội chưa đạt.
4. Phân
biệt "Chiếm đoạt" với các hành vi tương tự
|
Đặc điểm
|
Chiếm
đoạt tài sản
|
Sử dụng
trái phép (Đ. 177)
|
Hủy hoại
tài sản (Đ. 178)
|
|
Mục
đích
|
Biến thành
của mình vĩnh viễn.
|
Khai thác
công dụng rồi trả lại.
|
Triệt tiêu
sự tồn tại của tài sản.
|
|
Hậu quả
|
Người phạm
tội hưởng lợi ích.
|
Người phạm
tội hưởng công năng.
|
Người phạm
tội không hưởng lợi gì.
|
|
Ý chí
|
Chuyển dịch
quyền sở hữu.
|
Chuyển dịch
quyền sử dụng.
|
Xóa bỏ giá
trị sử dụng.
|
5.
"Chuyển hóa" tội danh trong hành vi chiếm đoạt
Đây là một
trạng thái pháp lý rất đặc biệt:
Nếu một người
ban đầu thực hiện hành vi chiếm đoạt bằng hình thức lén lút (trộm cắp)
hoặc nhanh chóng (cướp giật), nhưng sau đó bị phát hiện và đã dùng vũ
lực tấn công để tẩu thoát bằng được hoặc để giữ bằng được tài sản, thì hành
vi đó sẽ bị "chuyển hóa" thành Tội cướp tài sản.
Hành trình
tìm hiểu về các tội danh xâm phạm sở hữu của bạn đã rất chi tiết. Bạn có muốn
chuyển sang phân tích một chủ đề "nóng" không kém là Các tội xâm
phạm tính mạng, sức khỏe (như Tội giết người, Cố ý gây thương tích) không?
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét