Phân tích cấu
thành tội phạm (CTTP) của nhóm tội phạm môi trường (Chương XIX Bộ luật Hình sự
2015, sửa đổi bổ sung 2017) đòi hỏi sự kết hợp giữa kiến thức luật hình sự và
các quy định kỹ thuật về môi trường. Dưới đây là
phân tích chi tiết dựa trên bốn yếu tố cấu thành:
1. Khách
thể của tội phạm Đây là yếu tố
quan trọng nhất để xác định tính chất nguy hiểm cho xã hội.
- Khách thể loại: Là các quan hệ xã hội phát sinh
trong lĩnh vực quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường, bảo tồn tài nguyên
và đa dạng sinh học.
- Khách thể trực tiếp: Tùy từng tội danh mà khách thể
trực tiếp có thể là sự trong sạch của nguồn nước, đất, không khí (Điều
235), hoặc sự tồn tại bền vững của các loài động vật hoang dã, quý hiếm
(Điều 244).
- Đối tượng tác động: Các thành phần môi trường cụ thể
như đất, nước, không khí, hệ sinh thái, rừng, động vật, thực vật...
2. Mặt
khách quan của tội phạm Mặt khách
quan của nhóm tội này thường có những đặc điểm phức tạp về mặt kỹ thuật:
- Hành vi khách quan: Phổ biến là hành vi vi phạm
các quy định của Nhà nước (hành vi trái pháp luật). Ví dụ: Xả thải vượt
quy chuẩn, khai thác tài nguyên không phép, tàng trữ động vật nguy cấp.
- Hậu quả: * Đối với CTTP vật chất:
Hậu quả là yếu tố bắt buộc (gây ô nhiễm nghiêm trọng, gây thiệt hại về
tính mạng, sức khỏe, tài sản của người khác).
- Đối với CTTP hình thức:
Chỉ cần thực hiện hành vi vi phạm đến một định mức nhất định (ví dụ: số
lượng cá thể động vật, khối lượng chất thải) là tội phạm đã hoàn thành,
chưa cần gây ra hậu quả thực tế trên môi trường.
- Mối quan hệ nhân quả: Phải chứng minh được thiệt hại
của môi trường hoặc con người là do chính hành vi vi phạm quy định môi trường
gây ra.
3. Mặt chủ
quan của tội phạm
- Lỗi: Đa số các tội phạm môi trường
được thực hiện với lỗi cố ý (biết rõ hành vi xả thải, săn bắt là vi
phạm nhưng vẫn làm). Tuy nhiên, cũng có trường hợp lỗi vô ý trong
việc để xảy ra các sự cố môi trường do thiếu trách nhiệm.
- Động cơ, mục đích: Thường là động cơ vụ lợi (tiết
kiệm chi phí xử lý chất thải, thu lợi từ buôn bán tài nguyên trái phép).
Đây không phải là dấu hiệu bắt buộc trong tất cả các CTTP nhưng là căn cứ
để xem xét tính chất mức độ hành vi.
4. Chủ thể
của tội phạm Đây là điểm
đặc biệt nhất của nhóm tội phạm này trong Bộ luật Hình sự hiện hành:
- Cá nhân: Người có năng lực trách nhiệm
hình sự và đạt độ tuổi theo quy định (thường là từ đủ 16 tuổi trở lên).
- Pháp nhân thương mại: Đây là nhóm tội phạm có số lượng
tội danh mà pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự nhiều nhất
(ví dụ: Điều 235, 237, 238, 239, 242, 243, 245, 246).
- Điều kiện: Hành vi phạm tội thực
hiện nhân danh pháp nhân, vì lợi ích của pháp nhân và có sự chỉ đạo/chấp
thuận của pháp nhân.
Bảng tóm
tắt các loại CTTP phổ biến trong nhóm tội môi trường
|
Loại cấu
thành
|
Đặc điểm
|
Ví dụ
điển hình
|
|
CTTP Vật
chất
|
Cần có hậu
quả cụ thể (thiệt hại tài sản, sức khỏe).
|
Tội đưa chất
thải vào lãnh thổ Việt Nam (Điều 239).
|
|
CTTP
Hình thức
|
Chỉ cần thực
hiện hành vi hoặc đạt định mức số lượng.
|
Tội vi phạm
quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm (Điều 244).
|
|
CTTP Cấu
hợp
|
Kết hợp giữa
hành vi vi phạm và việc đã bị xử phạt hành chính.
|
Tội vi phạm
quy định về quản lý chất thải nguy hại (Điều 236).
|
Bạn có muốn
tôi phân tích sâu hơn vào một tội danh cụ thể, ví dụ như Tội gây ô nhiễm môi
trường (Điều 235) để thấy rõ sự giao thoa giữa luật hình sự và các Nghị định xử
phạt hành chính không?
Luật
gia Vlog NGUYỄN KIỆT tổng hợp và phân tích |
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét