Trong luật hình sự, chủ thể của tội phạm là con người
cụ thể có năng lực trách nhiệm hình sự (TNHS) và đạt độ tuổi luật định đã thực
hiện hành vi phạm tội. Đối với nhóm tội xâm phạm sở hữu, chủ thể có những đặc
điểm quan trọng cần lưu ý như sau:
1. Điều kiện chung về chủ thể
Để trở thành chủ thể của nhóm tội này, cá nhân phải thỏa mãn
hai điều kiện cần:
- Năng
lực trách nhiệm hình sự: Người phạm tội
phải có khả năng nhận thức được hành vi của mình là nguy hiểm cho xã hội
và khả năng điều khiển hành vi đó. Những người mắc bệnh tâm thần hoặc bệnh
khác làm mất khả năng nhận thức/điều khiển hành vi thì không phải là chủ
thể.
- Độ
tuổi chịu TNHS: Căn cứ theo Điều 12 Bộ luật
Hình sự 2015, độ tuổi được phân hóa dựa trên tính chất nguy hiểm của tội
phạm.
2. Phân loại độ tuổi chịu trách nhiệm
hình sự
Do nhóm tội xâm phạm sở hữu có khung hình phạt trải dài từ
ít nghiêm trọng đến đặc biệt nghiêm trọng, độ tuổi được xác định cụ thể:
A. Người từ đủ 16 tuổi trở lên
- Phải
chịu TNHS về mọi tội phạm thuộc nhóm xâm phạm sở hữu (Trộm cắp, Cướp,
Lừa đảo, Hủy hoại tài sản...).
B. Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi
Chỉ phải chịu TNHS về những tội phạm rất nghiêm trọng
hoặc đặc biệt nghiêm trọng được liệt kê cụ thể tại Khoản 2 Điều 12.
Trong nhóm sở hữu, các em chỉ phải chịu trách nhiệm về:
- Tội
cướp tài sản (Điều 168).
- Tội
bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản (Điều 169).
- Tội
cướp giật tài sản (Điều 171) - Nếu thuộc loại rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt
nghiêm trọng.
- Tội
trộm cắp tài sản (Điều 173) - Nếu thuộc loại rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt
nghiêm trọng.
3. Chủ thể đặc biệt trong nhóm tội sở hữu
Một số tội danh trong chương này đòi hỏi chủ thể phải có dấu
hiệu đặc biệt (ngoài tuổi và năng lực TNHS) thì mới có thể thực hiện được tội
phạm:
- Tội
lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (Điều 175):
Chủ thể phải là người đã nhận được tài sản của người khác thông qua
một giao dịch dân sự hợp pháp (vay, mượn, thuê...) trước khi nảy sinh ý định
chiếm đoạt.
- Tội
vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng
phí (Điều 219): Chủ thể phải là người được
giao quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước. Nếu một người bình thường lấy
trộm tài sản công, họ sẽ bị truy tố về tội Trộm cắp, không phải tội danh
này.
4. Vấn đề Pháp nhân thương mại
Theo Bộ luật Hình sự 2015, pháp nhân thương mại đã trở thành
chủ thể của một số tội phạm. Tuy nhiên, bạn cần lưu ý:
- Pháp
nhân thương mại KHÔNG phải là chủ thể của các tội
xâm phạm sở hữu truyền thống (như Cướp, Trộm cắp, Lừa đảo).
- Các
tội danh mà pháp nhân phải chịu TNHS chủ yếu nằm ở nhóm tội xâm phạm trật
tự quản lý kinh tế hoặc tội phạm về môi trường.
5. Ý nghĩa của việc xác định chủ thể
Việc xác định đúng chủ thể giúp cơ quan tố tụng:
1.
Loại trừ trách nhiệm:
Không xử lý hình sự đối với người chưa đạt độ tuổi hoặc không có năng lực hành
vi.
2.
Định tội danh chính xác:
Phân biệt giữa tội phạm sở hữu thông thường và các tội phạm về chức vụ (nếu chủ
thể có chức vụ, quyền hạn).
3.
Áp dụng chính sách hình sự:
Đặc biệt là với người dưới 18 tuổi, luật có những quy định nhân đạo về mức hình
phạt và thủ tục tố tụng.
Bước tiếp theo, bạn có muốn tôi so sánh
sự khác biệt về chủ thể giữa "Tội trộm cắp tài sản" và "Tội tham
ô tài sản" để thấy rõ vai trò của dấu hiệu chức vụ không?
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét