Đây là một vấn
đề gây tranh luận khá thú vị trong khoa học Luật Hình sự. Để trả lời câu hỏi
này, chúng ta cần phân tích dựa trên sự kết hợp giữa lý luận kinh điển
và thực tiễn pháp lý. Quan điểm của
tôi về vấn đề này có thể tóm gọn như sau: Ý kiến cho rằng "tính phải chịu
hình phạt không phải là đặc điểm của tội phạm" là có cơ sở về mặt thực tiễn
xét xử, nhưng chưa đầy đủ về mặt lý luận pháp lý. Dưới đây là
phần phân tích chi tiết để làm rõ tại sao chúng ta vẫn cần coi đây là một đặc
điểm của tội phạm:
1. Tại
sao có ý kiến cho rằng đây không phải đặc điểm của tội phạm? (Góc nhìn thực tế) Những người ủng
hộ quan điểm này thường đưa ra các lập luận:
- Có tội phạm nhưng không có hình
phạt: Trong thực
tế, có những trường hợp một người phạm tội rõ ràng nhưng được miễn hình
phạt (Điều 59 BLHS) hoặc được miễn trách nhiệm hình sự (Điều 29
BLHS). Khi đó, hành vi vẫn là tội phạm nhưng hậu quả "hình phạt"
lại không xảy ra.
- Hình phạt là hệ quả, không phải
bản chất: Họ
cho rằng hình phạt chỉ là phản ứng của Nhà nước đối với tội phạm, nó nằm
ngoài hành vi. Bản chất của tội phạm nằm ở "tính nguy hiểm cho xã hội"
và "tính trái pháp luật".
2. Tại
sao "Tính phải chịu hình phạt" vẫn là đặc điểm không thể thiếu? (Góc
nhìn lý luận) Về mặt khoa
học pháp lý, tính phải chịu hình phạt là thuộc tính phái sinh nhưng bắt
buộc để định nghĩa tội phạm:
- Mối quan hệ nhân quả tất yếu: Hình phạt là sự đe dọa từ phía
Nhà nước. Nếu một hành vi bị luật cấm (trái pháp luật) nhưng không kèm
theo một chế tài hình phạt nào, thì điều luật đó chỉ mang tính chất tuyên
truyền, không còn là quy phạm pháp luật hình sự.
- Dấu hiệu để phân biệt: Đây là đặc điểm "vạch ranh
giới" giữa tội phạm và các vi phạm pháp luật khác. Vi phạm hành chính
chỉ dẫn đến "xử phạt", vi phạm dân sự dẫn đến "bồi thường",
duy nhất tội phạm mới dẫn đến "hình phạt" và "án
tích".
- Tính đe dọa (Tiềm năng): Cần hiểu "tính phải chịu
hình phạt" là nguy cơ bị áp dụng hình phạt. Ngay cả khi một
người được miễn hình phạt, thì trước đó họ đã phải trải qua quá trình bị
truy tố với tư cách là người "đang đối mặt với hình phạt". Việc
được miễn chỉ là kết quả của chính sách nhân đạo, không phủ nhận việc hành
vi đó vốn dĩ phải chịu hình phạt.
3. Mối
quan hệ giữa "Tính nguy hiểm" và "Tính phải chịu hình phạt" Hai đặc điểm
này như hai mặt của một đồng xu:
- Tính nguy hiểm cho xã hội: Là nội dung, là lý do tại sao một
người phải bị phạt.
- Tính phải chịu hình phạt: Là hình thức, là thước đo mức độ
nguy hiểm đó. Tội càng nguy hiểm thì hình phạt đe dọa càng cao.
4. Kết luận Tôi không đồng
tình với ý kiến cho rằng tính phải chịu hình phạt không phải là đặc điểm của tội
phạm. Khẳng định: Tính phải chịu hình phạt là đặc
điểm pháp lý bắt buộc của tội phạm. Nếu tách rời đặc điểm này, tội phạm sẽ
mất đi tính cưỡng chế đặc thù và không còn là đối tượng điều chỉnh của Luật
Hình sự. Việc một cá
nhân cụ thể được miễn hình phạt không có nghĩa là loại tội phạm đó không có
tính chịu hình phạt. Đó chỉ là sự vận dụng linh hoạt pháp luật trong những hoàn
cảnh đặc biệt.
Bước tiếp
theo: Bạn có muốn
tìm hiểu về các trường hợp cụ thể mà một người phạm tội nhưng được miễn hình
phạt (Điều 59) để thấy rõ hơn sự khác biệt giữa "tính chịu hình phạt"
(nguyên tắc) và "việc áp dụng hình phạt" (thực tế) không?
Luật
gia Vlog NGUYỄN KIỆT tổng hợp và phân tích |
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét