Phân tích biện pháp “bảo lĩnh” trong tố tụng hình sự và nêu những hạn chế của biện pháp này trong thực tiễn áp dụng?

CÂU HỎI : Phân tích biện pháp “bảo lĩnh” trong tố tụng hình sự và nêu những hạn chế của biện pháp này trong thực tiễn áp dụng?	(Trả lời bên dưới)

Biện pháp Bảo lĩnh (hay còn gọi là bảo lãnh) là một trong những biện pháp ngăn chặn mang tính nhân văn trong tố tụng hình sự, thay thế cho việc tạm giam. Biện pháp này cho phép bị can, bị cáo được tại ngoại dưới sự giám sát và cam đoan của cá nhân hoặc tổ chức. Dưới đây là phân tích chi tiết về đặc điểm và những thách thức thực tế của biện pháp này: 1. Phân tích bản chất pháp lý của Bảo lĩnh Theo Điều 121 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, bảo lĩnh là biện pháp ngăn chặn để thay thế tạm giam. Căn cứ vào tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi và nhân thân của bị can, bị cáo, cơ quan tố tụng có thể quyết định cho họ tại ngoại. Các đối tượng có quyền bảo lĩnh: Cơ quan, tổ chức: Có thể bảo lĩnh cho bị can, bị cáo là người của cơ quan, tổ chức mình. Cá nhân: Người thân thích của bị can, bị cáo (phải có ít nhất 02 người bảo lĩnh, có thu nhập ổn định, điều kiện kinh tế và tư cách đạo đức tốt). Nghĩa vụ cam đoan: Bị can, bị cáo và người bảo lĩnh phải làm giấy cam đoan thực hiện các nghĩa vụ: 1.     Có mặt theo giấy triệu tập. 2.     Không bỏ trốn hoặc tiếp tục phạm tội. 3.     Không mua chuộc, cưỡng ép, xúi giục người khác khai báo gian dối, cung cấp tài liệu sai sự thật; không tống tiền, đe dọa, trả thù người làm chứng, bị hại. 2. Những hạn chế trong thực tiễn áp dụng Mặc dù là một biện pháp tiến bộ giúp giảm tải cho các trại tạm giam và đảm bảo quyền con người, nhưng trên thực tế, việc áp dụng bảo lĩnh vẫn gặp nhiều khó khăn: a. Quy định về "điều kiện kinh tế" và "tư cách đạo đức" còn cảm tính Luật quy định người bảo lĩnh cá nhân phải có "thu nhập ổn định" và "tư cách đạo đức tốt", nhưng lại chưa có hướng dẫn cụ thể thế nào là ổn định hay mức thu nhập bao nhiêu là đủ. Điều này dẫn đến việc các cơ quan tố tụng thường e dè, khó xác định và đôi khi áp dụng tùy nghi, khiến người dân khó tiếp cận biện pháp này. b. Thiếu cơ chế giám sát thực tế Hiện nay, việc giám sát bị can tại ngoại chủ yếu giao cho chính quyền địa phương (xã, phường). Tuy nhiên: Lực lượng công an xã/phường vốn đã quá tải công việc hành chính. Thiếu công cụ kỹ thuật (như vòng đeo tay điện tử) để theo dõi vị trí của người được bảo lĩnh. Nếu bị can bỏ trốn, việc quy trách nhiệm cho người bảo lĩnh hoặc chính quyền địa phương thường chỉ dừng lại ở mức nhắc nhở, xử phạt hành chính nhẹ, chưa đủ sức răn đe. c. Tâm lý "ngại trách nhiệm" của người tiến hành tố tụng Nhiều điều tra viên, kiểm sát viên có tâm lý "tạm giam cho chắc". Nếu cho bảo lĩnh mà bị can bỏ trốn hoặc tiếp tục phạm tội, người đặt bút ký quyết định cho tại ngoại thường phải giải trình hoặc chịu trách nhiệm liên đới. Do đó, tạm giam vẫn đang là lựa chọn ưu tiên hơn bảo lĩnh trong nhiều vụ án dù chưa thực sự cần thiết. d. Hình thức bảo đảm bằng tiền chưa phổ biến (Đặt tiền để bảo đảm) Dù Luật có quy định về việc đặt tiền để bảo đảm (Điều 122), nhưng cơ chế phối hợp giữa Kho bạc nhà nước và cơ quan tố tụng trong việc quản lý, hoàn trả tiền vẫn còn nhiều thủ tục rườm rà, khiến biện pháp này chưa phát huy được hiệu quả tài chính trong việc ràng buộc trách nhiệm của bị can. 3. Hướng hoàn thiện Để biện pháp bảo lĩnh thực sự đi vào đời sống, cần có các cải cách như: Cụ thể hóa tiêu chuẩn: Định nghĩa rõ ràng mức thu nhập hoặc tài sản tối thiểu để cá nhân được quyền bảo lĩnh. Ứng dụng công nghệ: Sử dụng các thiết bị giám sát từ xa đối với người tại ngoại. Chế tài nghiêm khắc: Tăng mức phạt tiền hoặc thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự nếu người bảo lĩnh cố tình che giấu việc bị can bỏ trốn. Việc mở rộng áp dụng bảo lĩnh không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người chưa bị kết án mà còn thể hiện sự văn minh trong tư pháp hình sự hiện đại. Luật gia Vlog NGUYỄN KIỆT tổng hợp và phân tích VIDEO: (đang cập nhật) TÀI LIỆU THAM KHẢO: (đang cập nhật) VĂN BẢN PHÁP LUẬT LIÊN QUAN: (đang cập nhật)