Trong nghiên cứu luật hình
sự, Mặt chủ quan của nhóm tội phạm về chức vụ là yếu tố then chốt để
phân biệt giữa hành vi sai phạm do năng lực (thiếu trách nhiệm) và hành vi sai
phạm do bản chất (tham nhũng).
Dưới đây là các đặc điểm cốt
lõi về mặt chủ quan của nhóm tội này:
1.
Hình thức lỗi
Nhóm tội phạm về chức vụ được
chia thành hai nhóm lỗi rõ rệt dựa trên tính chất của hành vi:
- Lỗi Cố ý (Trực tiếp hoặc Gián tiếp): Áp dụng cho hầu hết các tội tham
nhũng và lợi dụng chức vụ (Điều 353 đến Điều 359). Người phạm tội nhận thức
rõ hành vi của mình là trái pháp luật, thấy trước hậu quả và mong muốn hoặc
có ý thức để mặc cho hậu quả xảy ra.
- Lỗi Vô ý (Do quá tự tin hoặc Do cẩu
thả): Đặc trưng của Tội
thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng (Điều 360). Người phạm tội
không thấy trước hành vi của mình có thể gây hậu quả mặc dù phải thấy trước,
hoặc thấy trước nhưng tin rằng hậu quả sẽ không xảy ra.
2.
Động cơ và Mục đích phạm tội
Đây là thành phần quan trọng
nhất trong mặt chủ quan để định tội danh và định khung hình phạt:
- Động cơ vụ lợi: Là yếu tố bắt buộc trong các tội
tham nhũng. Người phạm tội thực hiện hành vi nhằm đạt được lợi ích vật chất
(tiền bạc, tài sản) hoặc lợi ích phi vật chất (thăng tiến, danh tiếng) cho
bản thân hoặc cho người khác/tổ chức khác.
- Động cơ cá nhân khác: Trong một số tội như Điều 356 (Lợi
dụng chức vụ, quyền hạn...), động cơ có thể không phải là tiền bạc mà là để
củng cố uy tín cá nhân, nể nang người thân, hoặc vì cục bộ địa phương.
- Mục đích chiếm đoạt: Là mục đích đặc trưng của Tội
tham ô (Điều 353) và Lạm dụng chức vụ chiếm đoạt tài sản (Điều 355).
3.
Sự khác biệt giữa các tội danh qua Mặt chủ quan
Dưới đây là bảng so sánh
giúp bạn nhận diện nhanh trong các bài tập tình huống cao học:
|
Tội
danh
|
Lỗi
|
Động
cơ / Mục đích
|
|
Tham
ô tài sản
|
Cố ý trực tiếp
|
Mục đích chiếm đoạt
tài sản mình quản lý.
|
|
Nhận
hối lộ
|
Cố ý trực tiếp
|
Động cơ vụ lợi (nhận
lợi ích để làm/không làm việc).
|
|
Lợi
dụng chức vụ (Đ356)
|
Cố ý
|
Vì vụ lợi hoặc động cơ
cá nhân khác.
|
|
Thiếu
trách nhiệm (Đ360)
|
Vô
ý
|
Không vì vụ lợi, do sơ suất
hoặc quá tự tin.
|
4.
Lưu ý chuyên sâu cho nghiên cứu Cao học
Khi phân tích mặt chủ quan,
bạn cần chú ý đến sự thay đổi của Điều 354 (Nhận hối lộ) trong BLHS
2015:
- Mở rộng mục đích: Trước đây chỉ quy định nhận lợi
ích cho "chính bản thân mình", hiện nay đã mở rộng sang nhận cho
"người khác, tổ chức khác".
- Lợi ích phi vật chất: Mặt chủ quan giờ đây bao gồm cả
việc hướng tới các lợi ích như: ưu ái trong đào tạo, bổ nhiệm, hoặc các
quan hệ tình cảm, xã hội khác.
5.
Mối quan hệ giữa Năng lực nhận thức và Lỗi
- Đối với chủ thể là người có
chức vụ, luật pháp mặc định họ là những người có trình độ chuyên môn, được đào
tạo và hiểu biết pháp luật. Do đó, việc chứng minh yếu tố "không biết"
hoặc "không nhận thức được hành vi" trong nhóm tội này thường rất khó
khăn, trừ khi có chứng cứ về việc bị cưỡng bức hoặc bị lừa dối về mặt thông tin
nghiệp vụ.
Gợi
ý bước tiếp theo: Để
hoàn thiện hồ sơ nghiên cứu, bạn có muốn tôi phân tích sự khác biệt về Mặt
chủ quan giữa tội danh "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành
công vụ" (Điều 356) và "Lạm quyền trong khi thi hành công vụ"
(Điều 357) không? Đây là hai tội danh thường gây tranh cãi về ý chí của người
phạm tội.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét