Trong Khoa học
Luật hình sự Việt Nam, khách thể của tội phạm là những quan hệ xã hội được
luật hình sự bảo vệ và bị hành vi phạm tội xâm hại. Đối với nhóm tội xâm phạm
chế độ hôn nhân và gia đình (Chương XV Bộ luật Hình sự 2015), việc phân tích
khách thể cần được nhìn nhận ở ba cấp độ:
1. Khách
thể chung
Khách thể
chung của nhóm tội này là hệ thống các quan hệ xã hội về hôn nhân và gia
đình được Nhà nước xác lập và bảo vệ thông qua Hiến pháp và Luật Hôn nhân
và Gia đình.
Cụ thể, đó
là các nguyên tắc cơ bản:
- Hôn nhân tự nguyện, tiến bộ, một
vợ một chồng, vợ chồng bình đẳng.
- Bảo vệ phụ nữ, trẻ em và người
cao tuổi trong gia đình.
- Xây dựng gia đình ấm no, tiến bộ,
hạnh phúc.
2. Khách
thể loại (Nhóm khách thể)
Khách thể loại
ở đây là Chế độ hôn nhân một vợ, một chồng và Quyền được bảo vệ của
các thành viên trong gia đình. Nhóm khách thể này có thể chia thành hai mảng
chính:
A. Chế độ
hôn nhân một vợ, một chồng
Đây là nền tảng
của gia đình hiện đại. Các hành vi xâm phạm nhóm này (như tội vi phạm chế độ một
vợ, một chồng - Điều 182) làm lung lay cấu trúc bền vững của gia đình, vi phạm
đạo đức lối sống và trật tự quản lý xã hội của Nhà nước.
B. Quan hệ
giữa các thành viên trong gia đình
Đây là các
quan hệ về nuôi dưỡng, chăm sóc và giáo dục giữa:
- Cha mẹ và con cái.
- Ông bà và cháu.
- Anh chị em với nhau.
- Vợ và chồng (về mặt tình cảm và
bổn phận).
3. Khách
thể trực tiếp
Đây là quan
hệ xã hội cụ thể bị một tội phạm cụ thể xâm hại. Tùy vào từng tội danh mà khách
thể trực tiếp sẽ khác nhau:
|
Nhóm tội
danh
|
Khách thể
trực tiếp cụ thể
|
|
Tội vi
phạm chế độ một vợ, một chồng (Điều 182)
|
Quy tắc xử
sự về lòng trung thủy và sự duy nhất của quan hệ hôn nhân đang tồn tại.
|
|
Tội ngược
đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con, cháu... (Điều 185)
|
Sức khỏe,
danh dự, nhân phẩm và sự an toàn về thân thể của các thành viên trong gia
đình.
|
|
Tội từ
chối hoặc trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng (Điều 186)
|
Quyền được
đảm bảo về điều kiện vật chất tối thiểu để sinh sống của người được cấp dưỡng
(con chưa thành niên, cha mẹ già yếu...).
|
|
Tội tổ
chức tảo hôn, tội tảo hôn (Điều 183)
|
Sự phát
triển bình thường về thể chất, tâm lý của trẻ em và trật tự quản lý kết hôn của
Nhà nước.
|
Xuất sang
Trang tính
4. Đặc điểm
đặc thù của khách thể trong nhóm tội này
1.
Tính chất đạo đức cao: Khác với các tội xâm phạm sở hữu (chủ yếu là vật chất),
khách thể ở đây mang đậm tính luân thường đạo lý. Hành vi phạm tội thường bị xã
hội lên án gay gắt vì nó phá vỡ tình thâm máu mủ.
2.
Đối tượng tác động đặc biệt: Đối tượng bị xâm hại thường là những người yếu thế
trong gia đình (phụ nữ, trẻ em, người già).
3.
Mối quan hệ đan xen: Một hành vi phạm tội có thể xâm hại đồng thời nhiều khách thể. Ví dụ: Tội
hành hạ con cái vừa xâm hại quan hệ nuôi dưỡng, vừa xâm hại quyền được bảo hộ sức
khỏe của trẻ em.
5. Ý
nghĩa của việc xác định khách thể
- Định tội danh: Phân biệt với các tội khác. Ví
dụ: Hành hạ người ngoài gia đình là tội khác, hành hạ người thân mới thuộc
nhóm tội này.
- Đánh giá tính nguy hiểm: Xâm phạm quan hệ huyết thống,
nuôi dưỡng thường được coi là tình tiết phản ánh sự xuống cấp nghiêm trọng
về đạo đức.
Bạn có muốn
tôi phân tích sâu hơn về một tội danh cụ thể trong nhóm này, ví dụ như Tội
ngược đãi (Điều 185) để thấy rõ sự khác biệt giữa khách thể "sức khỏe"
và "quan hệ gia đình" không?
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét