Trong luật
hình sự Việt Nam, khách thể của tội phạm là quan hệ xã hội được luật
hình sự bảo vệ và bị hành vi phạm tội xâm hại. Đối với nhóm các tội xâm phạm sở
hữu (Chương XVI Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi bổ sung 2017), việc phân tích
khách thể đòi hỏi sự phân định giữa khách thể loại và khách thể trực tiếp.
Dưới đây là
phân tích chi tiết:
1. Khách
thể loại (Generic Object)
Khách thể loại
của nhóm tội này là quan hệ sở hữu. Đây là tổng thể các quan hệ xã hội
phát sinh trong quá trình chiếm hữu, sử dụng và định đoạt tài sản.
- Nội hàm: Luật hình sự bảo vệ quyền sở hữu
của Nhà nước, tổ chức và cá nhân. Mọi hành vi xâm phạm bất hợp pháp đến
các quyền này đều bị coi là hành vi nguy hiểm cho xã hội.
- Cơ sở pháp lý: Hiến pháp và Bộ luật Dân sự quy
định quyền sở hữu là quyền cơ bản, tạo nền tảng cho sự ổn định kinh tế -
xã hội.
2. Khách
thể trực tiếp (Direct Object)
Khách thể trực
tiếp là quan hệ sở hữu cụ thể bị hành vi phạm tội xâm phạm trong từng trường hợp
nhất định. Tuy nhiên, nhóm tội xâm phạm sở hữu có đặc điểm độc đáo là có thể
xâm hại đồng thời nhiều khách thể.
Dựa vào tính
chất này, ta chia làm hai nhóm:
A. Nhóm tội
có tính chất chiếm đoạt (Cướp, Bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản, Cướp giật...)
Đối với các
tội này, hành vi phạm tội không chỉ xâm phạm quyền sở hữu mà còn xâm phạm đến quan
hệ nhân thân (tính mạng, sức khỏe, tự do thân thể).
- Tội Cướp tài sản (Điều 168): Khách thể trực tiếp là quan hệ
sở hữu VÀ quan hệ nhân thân. Trong đó, việc xâm phạm nhân thân là phương
tiện để đạt được mục đích chiếm đoạt tài sản.
- Tội Cướp giật tài sản (Điều
171): Khách thể
trực tiếp chủ yếu là quan hệ sở hữu, nhưng trong nhiều trường hợp có thể
gây nguy hiểm cho sức khỏe, tính mạng của người bị hại (ví dụ: giật dây
chuyền làm nạn nhân ngã xe).
B. Nhóm tội
không có tính chất chiếm đoạt (Công nhiên chiếm đoạt, Trộm cắp, Lừa đảo, Lạm dụng
tín nhiệm...)
Đối với nhóm
này, khách thể trực tiếp chỉ là quan hệ sở hữu.
- Hành vi tác động trực tiếp vào
tài sản nhằm dịch chuyển bất hợp pháp tài sản đó từ chủ sở hữu sang phía
người phạm tội (hoặc người khác).
3. Đối tượng
tác động của tội phạm
Cần phân biệt
rõ giữa "Khách thể" (quan hệ xã hội) và "Đối tượng tác động"
(vật chất hữu hình).
- Đối tượng tác động: Là Tài sản. Theo quy định,
tài sản bao gồm vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản.
- Mối quan hệ: Khi người phạm tội tác động vào
tài sản (lấy trộm chiếc xe, hủy hoại điện thoại), họ đã làm biến dạng hoặc
dịch chuyển trái phép đối tượng, từ đó trực tiếp xâm hại đến quyền chiếm hữu,
sử dụng, định đoạt của chủ sở hữu (xâm hại khách thể).
4. Ý
nghĩa của việc xác định khách thể
Việc xác định
đúng khách thể có vai trò quyết định trong thực tiễn pháp lý:
1.
Định tội danh (Qualification): Giúp phân biệt các tội có hành vi khách quan giống nhau. Ví
dụ: Hành vi dùng vũ lực để lấy tài sản là tội Cướp (xâm phạm cả nhân thân và sở
hữu), nhưng nếu chỉ dùng thủ đoạn gian dối để lấy tài sản là tội Lừa đảo (chỉ
xâm phạm sở hữu).
2.
Xác định tính chất nguy hiểm: Tội xâm phạm đồng thời cả sở hữu và nhân thân thường có
khung hình phạt nặng hơn vì tính chất nguy hiểm cho xã hội cao hơn.
3.
Cấu trúc cấu thành tội phạm: Đa số các tội xâm phạm sở hữu có cấu thành vật chất (đòi hỏi
phải có thiệt hại về tài sản hoặc giá trị tài sản đạt mức định lượng theo luật
định).
Bước tiếp
theo bạn có muốn tôi phân tích sâu hơn về sự khác biệt giữa "chiếm đoạt"
và "chiếm giữ trái phép" trong cấu thành định tội không?
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét