Đánh giá những khó khăn trong việc thương lượng mức bồi thường thiệt hại tinh thần hiện nay tại Việt Nam?

CÂU HỎI : Đánh giá những khó khăn trong việc thương lượng mức bồi thường thiệt hại tinh thần hiện nay tại Việt Nam?	(Trả lời bên dưới)

Thương lượng bồi thường được coi là "trọng tâm" mang tính nhân văn của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước (TNBTCNN), giúp người dân bị oan sai tránh được vòng xoáy kiện tụng kéo dài. Tuy nhiên, trên thực tế hiện nay tại Việt Nam, thương lượng mức bồi thường thiệt hại về tinh thần đang là một trong những mắt xích nan giải nhất, thường xuyên dẫn đến tình trạng thương lượng bất thành. Những khó khăn, vướng mắc cốt lõi này xuất phát từ cả khoảng cách pháp lý lẫn yếu tố tâm lý giữa người dân và cơ quan nhà nước: 1. Cơ chế tính toán cứng nhắc chưa bao quát hết "độ lùi" của hệ lụy thực tế Mặc dù Luật TNBTCNN đã định lượng hóa mức bồi thường tinh thần bằng các hệ số lương cơ sở rất rõ ràng (ví dụ: 05 ngày lương cơ sở cho 01 ngày giam oan), cách tính này vẫn bộc lộ sự xơ cứng khi áp vào các tổn thương phi vật chất: Không tính được "giai đoạn chịu tiếng oan": Luật hiện nay tính bồi thường tinh thần dựa trên số ngày bị giam giữ thực tế. Tuy nhiên, đối với nhiều nạn nhân, nỗi đau đớn, sự kỳ thị của xã hội và khủng hoảng tâm lý nghiêm trọng nhất lại nằm ở khoảng thời gian sau khi được thả tự do nhưng chưa có văn bản công nhận oan sai chính thức. Giai đoạn "mang thân phận kẻ tội đồ" này kéo dài nhiều năm nhưng không được tính tiền bù đắp tinh thần. Hệ lụy gián tiếp đối với gia đình bị bỏ sót: Khi một người bị tù oan hoặc bị nhục hình, không chỉ bản thân họ suy sụp mà cha mẹ, vợ chồng, con cái họ cũng phải gánh chịu sự sỉ nhục, xa lánh của hàng xóm, con cái bị buộc thôi học hoặc mất cơ hội việc làm. Luật hiện hành chưa có cơ chế bù đắp thiệt hại tinh thần cho các chủ thể liên đới này (trừ trường hợp nạn nhân đã tử vong). 2. Ranh giới mong manh và thiếu tiêu chí định lượng cho nhóm lỗi "Xâm phạm danh dự, uy tín" Đối với các vụ oan sai về giam giữ thì có số ngày để nhân hệ số, nhưng đối với các sai phạm hành chính hoặc kỷ luật oan gây tổn hại đến danh dự, nhân phẩm (ví dụ: công chức bị kỷ luật buộc thôi việc oan, doanh nghiệp bị bôi nhọ uy tín do quyết định xử phạt sai lệch công khai): Khung bồi thường quá rộng và thấp: Luật khống chế mức trần bồi thường tinh thần cho trường hợp này không quá 10 lần mức lương cơ sở. Thiếu thước đo khoa học: Hiện nay hoàn toàn chưa có hướng dẫn chi tiết thế nào là "thiệt hại tinh thần ở mức tối đa" để áp mức 10 lần, và thế nào là mức nhẹ hơn. Việc thiếu tiêu chí định lượng khiến buổi thương lượng dễ rơi vào tình trạng cơ cơ quan nhà nước thì muốn áp mức sàn thấp nhất, còn người dân thì đòi mức trần cao nhất, dẫn đến bế tắc. 3. Tâm lý "Sợ trách nhiệm" và áp lực Ngân sách của cơ quan giải quyết bồi thường Đây là rào cản mang tính hệ thống từ phía các cơ quan trực tiếp quản lý người thi hành công vụ làm sai: Nỗi sợ "Kỷ luật nội bộ": Tiền bồi thường được chi trả từ Ngân sách nhà nước. Đại diện cơ quan làm sai khi ngồi vào bàn thương lượng luôn mang tâm lý lo sợ nếu thỏa thuận mức bồi thường tinh thần quá nới tay hoặc quá cao, họ sẽ bị cơ quan tài chính hoặc cơ quan thanh tra cấp trên tuýt còi, quy kết trách nhiệm làm thất thoát ngân sách. Xu hướng đùn đẩy cho Tòa án: Do tâm lý an toàn, nhiều người đứng đầu cơ quan giải quyết bồi thường có xu hướng "ghìm" mức bồi thường tinh thần ở mức thấp nhất có thể. Nếu người dân không đồng ý, họ sẵn sàng để buổi thương lượng thất bại (lập biên bản thương lượng không thành) nhằm đẩy vụ việc sang cho Tòa án xét xử. Họ chấp nhận đền số tiền cao hơn theo phán quyết của Bản án để có "bảo hiểm pháp lý", thay vì tự mình ký quyết định duyệt một số tiền lớn trong giai đoạn hành chính. 4. Bất đồng sâu sắc về nhận thức pháp luật giữa hai bên Kỳ vọng của người dân dựa trên "đời thực", không dựa trên "luật": Nhiều người bị oan sai (hoặc người thân của họ) phải trải qua hàng thập kỷ đi kêu oan, gia đình kiệt quệ, tổn thương tinh thần là vô giá. Khi thương lượng, họ thường đưa ra những con số đòi bồi thường tinh thần lên đến hàng tỷ, chục tỷ đồng theo cảm tính để bõ công những ngày tháng tủi nhục. Sự giải thích thiếu thấu cảm: Ngược lại, cán bộ giải quyết bồi thường đôi khi chỉ áp đặt các điều khoản pháp lý một cách máy móc, lạnh lùng: "Luật quy định nhân hệ số chỉ được bấy nhiêu, chúng tôi không thể cho thêm". Sự vênh nhau quá lớn về con số và thiếu sự thấu cảm, sẻ chia về mặt tâm lý trong các phiên họp khiến người dân cảm thấy quyền lợi của mình bị xem nhẹ, dẫn đến phản ứng cực đoan và từ chối ký vào biên bản. Hướng mở: Để giải quyết những nút thắt này, nhiều chuyên gia luật học hiện nay đang kiến nghị cần phải mở rộng quyền phán quyết linh hoạt cho Hội đồng thương lượng đối với các trường hợp oan sai đặc biệt nghiêm trọng, đồng thời ban hành các chỉ dẫn cụ thể về mặt y khoa/tâm lý học để định lượng chính xác hơn tổn thất tinh thần của công dân. Luật gia Vlog NGUYỄN KIỆT tổng hợp và phân tích VIDEO: (đang cập nhật) TÌM HIỂU VẤN ĐỀ LIÊN QUAN: (đang cập nhật) GÓC BÁO CHÍ: (đang cập nhật)