Trong hệ thống tư pháp
Việt Nam, mối quan hệ giữa Cơ quan điều tra (CQĐT) và Viện kiểm sát (VKS) là mối
quan hệ phối hợp và chế ước lẫn nhau, nhằm đảm bảo mọi tội phạm phải được
phát hiện kịp thời và xử lý công minh, không để lọt tội phạm và không làm oan
người vô tội.
Mối quan hệ này được
quy định xuyên suốt trong Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 và Luật Tổ chức
Viện kiểm sát nhân dân, cụ thể ở hai khía cạnh chính:
1. VKS thực
hiện quyền Công tố trong giai đoạn điều tra
Quyền công tố là hoạt động
của VKS trong tố tụng hình sự để thực hiện việc buộc tội của Nhà nước. Trong
giai đoạn điều tra, VKS không "làm thay" CQĐT nhưng có vai trò quyết
định đối với số phận pháp lý của vụ án:
- Quyết định việc khởi tố: VKS kiểm sát việc khởi tố của CQĐT
và có quyền tự mình khởi tố vụ án, khởi tố bị can nếu phát hiện có dấu hiệu
tội phạm mà CQĐT chưa thực hiện.
- Đề ra yêu cầu điều tra: Đây là văn bản mang tính bắt buộc.
VKS yêu cầu CQĐT thu thập chứng cứ buộc tội, gỡ tội, xác định thiệt hại...
CQĐT có trách nhiệm thực hiện các yêu cầu này.
- Phê chuẩn các quyết định tố tụng: Các biện pháp ảnh hưởng trực tiếp đến
quyền tự do của công dân như: Lệnh bắt bị can để tạm giam, Lệnh khám
xét, Lệnh tạm giữ... do CQĐT ban hành chỉ có giá trị thi hành sau khi
được VKS phê chuẩn.
- Trực tiếp tiến hành một số hoạt động
điều tra: Trong
trường hợp để kiểm tra, bổ sung chứng cứ khi xét thấy chứng cứ thu thập
không khách quan hoặc có dấu hiệu vi phạm pháp luật nghiêm trọng.
2. VKS thực
hiện quyền Kiểm sát điều tra
Đây là hoạt động giám
sát tính hợp pháp trong mọi hành vi, quyết định của CQĐT và người tham gia tố tụng.
- Kiểm sát việc tuân theo pháp luật: VKS đảm bảo các bước điều tra (hỏi
cung, đối chất, thực nghiệm hiện trường...) phải đúng trình tự, không có bức
cung, nhục hình.
- Kịp thời phát hiện vi phạm: Nếu CQĐT có vi phạm, VKS có quyền:
- Kháng nghị, kiến nghị: Yêu cầu khắc phục vi phạm hoặc xử
lý người vi phạm.
- Yêu cầu thay đổi Điều tra viên: Nếu Điều tra viên có dấu hiệu không
khách quan hoặc vi phạm pháp luật nghiêm trọng.
- Hủy bỏ các quyết định không có căn cứ: VKS có quyền hủy bỏ quyết định khởi
tố hoặc không khởi tố vụ án của CQĐT nếu thấy không đúng pháp luật.
3. Sự phối
hợp và Chế ước (Mối quan hệ hai chiều)
|
Đặc điểm
|
Nội dung
chi tiết
|
|
Sự phối hợp
|
CQĐT và VKS thường
xuyên họp án để thống nhất quan điểm về chứng cứ, tội danh trong các vụ án phức
tạp, đảm bảo hồ sơ khi chuyển sang giai đoạn truy tố có độ chính xác cao.
|
|
Sự chế ước
|
VKS kiểm soát quyền lực
của CQĐT thông qua việc phê chuẩn. Ngược lại, nếu CQĐT không đồng ý với các
quyết định hoặc yêu cầu của VKS, họ có quyền bảo lưu ý kiến và kiến nghị lên
VKS cấp trên trực tiếp để giải quyết.
|
Ý nghĩa của
mối quan hệ này
Việc VKS đồng hành cùng
CQĐT ngay từ khi khởi tố vụ án (thường gọi là "Kiểm sát sớm") giúp:
1.
Nâng
cao chất lượng hồ sơ: Hạn chế việc
Tòa án trả hồ sơ điều tra bổ sung.
2.
Chống
oan, sai: Sự "giám sát
kép" từ một cơ quan độc lập (VKS) giúp giảm thiểu các sai sót chủ quan của
cơ quan điều tra.
3.
Đảm bảo
quyền con người: Tránh việc
bắt giữ, giam người tùy tiện.
Sự gắn kết này chính là
biểu hiện của nguyên tắc "quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân
công, phối hợp và kiểm soát" trong Hiến pháp.
Thông tin này có giúp bạn
làm rõ được cấu trúc "quyền lực tương hỗ" giữa hai cơ quan này trong
bài báo cáo nghiên cứu của mình chưa?
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét