Cách Tòa án xác định tâm lý "để mặc" trong lỗi cố ý gián tiếp thông qua các án lệ thực tế không?

CÂU HỎI : Cách Tòa án xác định tâm lý "để mặc" trong lỗi cố ý gián tiếp thông qua các án lệ thực tế không?	(Trả lời bên dưới)

Cách Tòa án xác định tâm lý "để mặc" (bỏ mặc hậu quả) trong lỗi cố ý gián tiếp là một trong những kỹ thuật chứng minh tư pháp phức tạp nhất. Vì "tâm lý" nằm trong đầu bị cáo, họ thường sẽ chối tội bằng cách nói: "Tôi không muốn nạn nhân chết" hoặc "Tôi nghĩ họ sẽ tránh được". Để giải quyết sự lập lờ này, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành một án lệ mang tính bước ngoặt là Án lệ số 59/2023/AL về lỗi cố ý gián tiếp trong vụ án "Giết người". Án lệ này định hình rất rõ cách Tòa án nhìn vào chuỗi hành vi khách quan để suy đoán trạng thái tâm lý chủ quan. Dưới đây là cách Tòa án bóc tách hành vi để khẳng định tâm lý "để mặc" thông qua thực tiễn và án lệ: 1. Phân tích qua Án lệ số 59/2023/AL (Truy đuổi bằng xe máy) Tình huống của án lệ: Bị cáo dùng hung khí nguy hiểm (dao, gậy) tấn công bị hại. Bị hại hoảng sợ lên xe mô tô bỏ chạy. Bị cáo không dừng lại mà tiếp tục lái xe truy đuổi với tốc độ cao, ép xe, khiến bị hại lo sợ phải tăng tốc để trốn chạy dẫn đến tự đâm xe vào hộ lan, ngã ra đường và tử vong. Bị cáo chỉ dừng lại khi thấy nạn nhân đã bị tai nạn. Lập luận của Tòa án về sự "để mặc": Về lý trí: Bị cáo là người có năng lực hành vi, buộc phải nhận thức được việc truy đuổi ráo riết bằng xe máy với tốc độ cao trong đêm tối, ép một người đang vô cùng hoảng loạn là cực kỳ nguy hiểm. Hành vi này hoàn toàn có thể khiến nạn nhân mất lái, gặp tai nạn dập não hoặc gãy cổ dẫn đến tử vong. Về ý chí (Để mặc): Bị cáo thanh minh rằng không hề đâm hay chạm vào xe của nạn nhân, không muốn nạn nhân chết. Nhưng Tòa án kết luận: Bị cáo thấy trước rủi ro tai nạn nhưng vẫn tiếp tục duy trì việc truy đuổi, không có bất kỳ hành động nào nhằm ngăn chặn nguy hiểm (như dừng lại hay giảm tốc độ). Việc bị cáo liên tục ép xe, tạo áp lực tâm lý đẩy nạn nhân vào tình thế không còn lựa chọn nào khác ngoài việc tăng ga lao vào nguy hiểm chính là biểu hiện của thái độ: Hậu quả chết người xảy ra cũng được, miễn là đạt được mục đích truy đuổi/đánh dằn mặt. 2. Các tiêu chí cốt lõi Tòa án dùng để định dạng tâm lý "để mặc" Qua Án lệ 59 và thực tiễn xét xử, Tòa án tối cao thường dựa vào 3 thước đo khách quan sau để bác bỏ lời bào chữa "tôi vô ý" của bị cáo: Tiêu chí 1: Sự ngắt quãng về mặt không gian và thời gian (Tính liên tục) Nếu hành vi nguy hiểm diễn ra trong một khoảnh khắc chớp nhoáng, bị cáo có thể lập luận là vô ý hoặc hoảng loạn. Nhưng nếu hành vi kéo dài (ví dụ: giăng điện từ tối đến sáng và đi ngủ; hoặc truy đuổi qua nhiều cây số), Tòa án xác định bị cáo có đủ thời gian để tư duy và lựa chọn. Việc họ kéo dài tình trạng nguy hiểm mà không chấm dứt chính là sự "bỏ mặc". Tiêu chí 2: Cắt đứt hoàn toàn khả năng kiểm soát tình huống Đây là ranh giới lớn nhất với lỗi Vô ý vì quá tự tin. Người vô ý vì quá tự tin thường nắm giữ quyền kiểm soát (ví dụ: tài xế nghĩ mình vững tay lái nên phóng nhanh nhưng vẫn chủ động đạp phanh khi thấy chướng ngại vật). Ngược lại, trong lỗi cố ý gián tiếp, bị cáo trao quyền quyết định hậu quả cho sự ngẫu nhiên khách quan (như việc X bật điện đi ngủ ở ví dụ trước, hoặc như bị cáo trong Án lệ 59 ép nạn nhân đến mức việc họ có tự ngã chết hay không hoàn toàn do may rủi). Bị cáo đã tự tước bỏ khả năng ngăn chặn hậu quả của chính mình. Tiêu chí 3: Thái độ sau khi chuỗi hành vi nguy hiểm kích hoạt Trong các vụ án, Tòa án luôn xem xét hành vi sau đó. Nếu sau khi giăng điện/đâm xe, bị cáo thấy nạn nhân gặp nguy hiểm mà lập tức ngắt điện, đưa đi cấp cứu, thì yếu tố "để mặc" có thể giảm nhẹ hoặc chuyển dịch sang lỗi vô ý. Nhưng nếu bị cáo bỏ mặc nạn nhân nằm đó, đi về ngủ tiếp, hoặc như trong Án lệ 59 — chỉ dừng đuổi khi thấy nạn nhân đã ngã gục và tử vong — thì đó là minh chứng rõ nhất cho việc họ chấp nhận hậu quả. Tóm lại một nguyên tắc suy đoán tư pháp: Tòa án Việt Nam hiện nay áp dụng nguyên tắc: "Hành vi khách quan phản ánh ý thức chủ quan". Bị cáo không thể dùng lời nói "Tôi không muốn" để gạt bỏ trách nhiệm, một khi chuỗi hành động thực tế của họ chứng minh họ đã chủ động tạo ra rủi ro cao độ, duy trì nó, rồi bỏ mặc cho số phận định đoạt mạng sống của nạn nhân. Bạn có thể tham khảo video phân tích chuyên sâu về trường hợp này tại Phân tích lỗi cố ý gián tiếp trong tội giết người theo án lệ số 59. Video này bóc tách rất chi tiết các tiêu chí xác định hành vi nguy hiểm, thái độ tâm lý bỏ mặc hậu quả và cách thức vận dụng thực tiễn của Tòa án tối cao để phân định ranh giới mong manh giữa tội Giết người và tội Cố ý gây thương tích. Luật gia Vlog NGUYỄN KIỆT tổng hợp và phân tích VIDEO: (đang cập nhật) TÌM HIỂU VẤN ĐỀ LIÊN QUAN: (đang cập nhật) GÓC BÁO CHÍ: (đang cập nhật)