Trong luật
hình sự, Sự kiện bất ngờ là một định chế quan trọng nhằm bảo vệ người
dân khỏi việc bị truy cứu trách nhiệm hình sự (TNHH) đối với những hậu quả nằm
ngoài khả năng kiểm soát và dự tính của con người. Dưới đây là
trình bày chi tiết về sự kiện bất ngờ theo quy định của Bộ luật Hình sự
(BLHS) 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017):
1. Khái
niệm và Viện dẫn điều luật Sự kiện bất
ngờ được quy định tại Điều 20 Bộ luật Hình sự 2015: Điều 20.
Sự kiện bất ngờ "Người
thực hiện hành vi gây hậu quả nguy hại cho xã hội trong trường hợp không thể thấy
trước hoặc không buộc phải thấy trước hậu quả của hành vi đó, thì không phải chịu
trách nhiệm hình sự."
Về bản chất,
đây là trường hợp không có lỗi. Mặc dù có hành vi và có hậu quả thực tế
xảy ra, nhưng do thiếu yếu tố lỗi (mặt chủ quan), hành vi đó không cấu thành tội
phạm.
2. Các dấu
hiệu đặc trưng của Sự kiện bất ngờ Để xác định
một tình huống là sự kiện bất ngờ, cần thỏa mãn một trong hai điều kiện sau: a. Không
thể thấy trước (Khả năng) Người thực
hiện hành vi, dựa trên năng lực cá nhân (trình độ, kinh nghiệm, tình trạng sức
khỏe) và hoàn cảnh khách quan tại thời điểm đó, không có khả năng nhận
thức được hậu quả sẽ xảy ra.
- Ví dụ: Một người thợ sửa điện đã ngắt
nguồn tổng và kiểm tra kỹ lưỡng, nhưng do một sự cố rò điện hy hữu từ nhà
hàng xóm mà dây điện vẫn có điện gây giật chết người.
b. Không
buộc phải thấy trước (Nghĩa vụ) Dựa trên các
quy chuẩn xã hội, quy tắc nghề nghiệp hoặc pháp luật, người đó không có
nghĩa vụ phải dự tính đến trường hợp đó.
- Ví dụ: Tài xế đang lái xe đúng luật,
đúng tốc độ trên đường cao tốc thì bất ngờ có người từ cầu vượt nhảy xuống
ngay trước đầu xe. Pháp luật không bắt buộc tài xế phải dự lường tình huống
có người nhảy cầu tự tử để xử lý.
3. Phân
biệt với Lỗi vô ý do cẩu thả Đây là điểm
dễ gây nhầm lẫn nhất trong thực tế xét xử. Bạn có thể hình dung sự khác biệt
qua bảng sau:
|
Đặc điểm
|
Lỗi vô
ý do cẩu thả (Điều 11)
|
Sự kiện
bất ngờ (Điều 20)
|
|
Nhận thức
|
Không thấy
trước hậu quả.
|
Không thấy
trước hậu quả.
|
|
Điều kiện
|
Có điều
kiện thấy trước
nhưng chủ quan.
|
Không
có điều kiện để thấy
trước.
|
|
Nghĩa vụ
|
Buộc phải
thấy trước (theo
quy trình).
|
Không
buộc phải thấy trước.
|
|
Kết quả
|
Phải chịu
TNHH.
|
Không
chịu TNHH.
|
4. Ý
nghĩa pháp lý của Sự kiện bất ngờ 1.
Loại trừ trách nhiệm hình sự: Đây là căn cứ pháp lý để đình chỉ điều tra hoặc tuyên bị cáo
không có tội, bảo vệ quyền lợi chính đáng của công dân. 2.
Đảm bảo nguyên tắc có lỗi: Pháp luật hình sự Việt Nam chỉ trừng trị người có lỗi. Sự kiện
bất ngờ khẳng định rằng không ai phải chịu trách nhiệm về những rủi ro khách
quan nằm ngoài ý chí của mình. 3.
Công bằng trong xét xử: Giúp cơ quan tố tụng phân biệt rõ ràng giữa một vụ tai nạn
thực sự (rủi ro) với một vụ án hình sự (do thiếu trách nhiệm).
Ví dụ điển
hình: A đang đi bộ
trên vỉa hè, bất ngờ bị trượt chân ngã vào B, làm B ngã đập đầu xuống đường tử
vong. Trong trường hợp này, việc trượt chân là ngoài ý muốn, A không thể và
không buộc phải thấy trước việc mình sẽ ngã và gây chết người. Do đó, A được áp
dụng Điều 20 về Sự kiện bất ngờ. Bạn có muốn
tôi hỗ trợ phân tích một tình huống cụ thể nào để xem liệu nó có được coi là
"sự kiện bất ngờ" hay không?
Luật
gia Vlog NGUYỄN KIỆT tổng hợp và phân tích |
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét