Quy định
không áp dụng hình phạt tử hình đối với người dưới 18 tuổi (Điều 40 và Điều 98 BLHS 2015) không chỉ là một quy định pháp luật thuần túy, mà còn là một nguyên
tắc nhân đạo cốt lõi được thừa nhận trên toàn cầu.
Dưới đây là
những đánh giá chi tiết về quy định này dưới các góc độ khác nhau:
1. Góc độ
tâm - sinh lý: "Sự chưa hoàn thiện"
Cơ sở khoa học
quan trọng nhất của quy định này là sự phát triển của người dưới 18 tuổi:
- Nhận thức chưa đầy đủ: Ở độ tuổi này, hệ thần kinh và
tâm lý đang trong giai đoạn hình thành, dễ bị kích động, lôi kéo và chưa
thể lường trước hết hậu quả hành vi của mình.
- Khả năng tự chủ thấp: Khả năng kiểm soát xung động của
người vị thành niên chưa ổn định. Do đó, mức độ lỗi của họ được đánh giá
là thấp hơn so với người trưởng thành có cùng hành vi.
2. Mục
đích giáo dục là tối thượng
Trong tư
pháp người chưa thành niên, mục đích Giáo dục và Phục hồi quan trọng hơn
mục đích Trừng trị:
- Cơ hội làm lại cuộc đời: Nhà nước tin rằng người trẻ vẫn
còn thời gian và khả năng để sửa chữa sai lầm, trở thành người có ích nếu
được giáo dục đúng cách.
- Tính bao dung của xã hội: Việc tử hình một người chưa đến
tuổi trưởng thành được coi là sự thất bại của hệ thống giáo dục và bảo trợ
xã hội, chứ không chỉ là lỗi của cá nhân người phạm tội.
3. Sự phù
hợp với Công ước Quốc tế
Việt Nam là
quốc gia đầu tiên ở Châu Á và thứ hai trên thế giới phê chuẩn Công ước Liên
Hợp Quốc về Quyền trẻ em (CRC).
- Công ước này quy định rõ: Không
được áp dụng án tử hình hoặc tù chung thân không có khả năng được trả tự
do đối với những người dưới 18 tuổi.
- Việc tuân thủ quy định này khẳng
định cam kết của Việt Nam trong việc bảo vệ quyền con người và nâng cao vị
thế trên trường quốc tế.
4. Những
tranh luận và thách thức thực tế
Dù mang tính
nhân đạo cao cả, quy định này vẫn gây ra những "cú sốc" dư luận khi xảy
ra các vụ án đặc biệt nghiêm trọng do người dưới 18 tuổi thực hiện (ví dụ các vụ
án gây rúng động xã hội):
- Nỗi đau của người bị hại: Nhiều người đặt câu hỏi về sự
công bằng khi mạng sống của nạn nhân bị tước đoạt tàn bạo, nhưng kẻ thủ ác
lại được "bảo vệ" bởi độ tuổi.
- Trẻ hóa tội phạm: Có lo ngại rằng sự khoan hồng sẽ
khiến một bộ phận thanh thiếu niên coi thường pháp luật hoặc bị các băng
nhóm tội phạm lợi dụng làm "tay sai" thực hiện các tội ác lớn vì
biết sẽ thoát án tử.
Quan điểm
cá nhân
Tôi đánh giá
đây là một quy định văn minh và bắt buộc phải có trong một hệ thống pháp
luật hiện đại.
Tuy nhiên, để
dung hòa giữa tính nhân đạo và sự công bằng xã hội, Nhà nước cần:
1.
Củng cố các hình phạt khác: Dù không tử hình, nhưng mức án dành cho người từ 16 đến dưới
18 tuổi vẫn có thể lên đến 18 năm tù (mức tối đa hiện nay). Đây là khoảng
thời gian đủ dài để trừng trị và răn đe.
2.
Tập trung vào phòng ngừa: Thay vì tranh cãi về việc có nên tử hình hay không, xã hội
nên chú trọng vào việc ngăn chặn tội phạm từ gốc (gia đình, nhà trường, môi trường
mạng).
Theo bạn,
mức hình phạt tối đa 18 năm tù đối với người dưới 18 tuổi phạm tội đặc biệt
nghiêm trọng (như giết người) hiện nay là đã đủ răn đe chưa, hay cần phải tăng
lên?
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét