Khi con người đóng vai trò là đối tượng tác động, các yếu tố về sinh lý, tâm lý và vị thế xã hội của họ sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến việc định tội và định khung hình phạt.
Trong các tội xâm phạm nhân thân, chúng ta cần phân tích con người ở hai góc độ: Thân thể (thực thể sinh học) và Nhân cách (thực thể xã hội).
1. Con người là thực thể sinh học (Tính mạng, sức khỏe)
Đây là trường hợp hành vi phạm tội tác động trực tiếp lên cơ thể sống của con người.
Tác động làm chấm dứt sự sống: Trong tội Giết người (Điều 123), đối tượng tác động là con người đang sống.
Tác động làm thay đổi tình trạng sức khỏe: Trong tội Cố ý gây thương tích (Điều 134), đối tượng tác động là sự nguyên vẹn của cơ thể.
2. Con người là thực thể xã hội (Danh dự, nhân phẩm)
Ở nhóm tội này, hành vi không nhất thiết phải chạm vào da thịt, mà tác động vào giá trị tinh thần và vị thế xã hội của nạn nhân.
Tội Làm nhục người khác (Điều 155): Đối tượng tác động là danh dự, nhân phẩm. Hành vi có thể là lời nói, bài viết trên mạng xã hội hoặc hành động lột đồ giữa nơi công cộng.
Tội Vu khống (Điều 156): Tác động vào sự tin tưởng của xã hội đối với nạn nhân bằng cách lan truyền thông tin sai sự thật.
3. Đặc điểm của đối tượng tác động ảnh hưởng đến hình phạt
Luật Hình sự Việt Nam rất chú trọng đến trạng thái đặc biệt của con người khi bị tác động. Nếu đối tượng tác động thuộc các nhóm sau, hình phạt thường sẽ nặng hơn (Tình tiết định khung tăng nặng):
Trẻ em (Người dưới 16 tuổi): Do sự yếu thế và cần được bảo vệ đặc biệt.
Phụ nữ mà biết là có thai: Tác động vào một người nhưng gây nguy hiểm cho cả hai sinh mạng.
Người già yếu, người khuyết tật: Những người không có khả năng tự vệ.
Người đang thi hành công vụ: Tác động vào cá nhân nhưng nhằm mục đích chống lại hoạt động quản lý của Nhà nước.
4. Phân biệt "Nạn nhân" và "Đối tượng tác động"
Dù thường trùng khớp, nhưng có sự phân biệt nhỏ về thuật ngữ:
Nạn nhân: Là người chịu thiệt hại (góc độ xã hội, tội phạm học).
Đối tượng tác động: Là con người cụ thể bị hành vi xâm phạm (góc độ cấu thành tội phạm).
Ví dụ: Trong tội Bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản (Điều 169):
Tổng kết
Xác định con người là đối tượng tác động giúp chúng ta thấy rõ tính nhân văn của pháp luật: Mọi sự xâm phạm vào con người đều phải được cụ thể hóa bằng những chế tài tương xứng.
Bạn có muốn chuyển sang tìm hiểu về Mặt khách quan của tội phạm – cụ thể là cách phân tích một Hành vi nguy hiểm cho xã hội được thực hiện như thế nào không?
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét