Cách xác định giá trị tài sản trong trường hợp tài sản đã bị tiêu hủy, thất lạc hoặc không còn nguyên trạng tại thời điểm định giá?

CÂU HỎI : Cách xác định giá trị tài sản trong trường hợp tài sản đã bị tiêu hủy, thất lạc hoặc không còn nguyên trạng tại thời điểm định giá?	(Trả lời bên dưới)

Trong thực tế điều tra các vụ án hình sự (như cháy nổ, trộm cắp tiêu tán tang vật, hủy hoại tài sản, tham nhũng xóa dấu vết), tình huống tài sản đã bị tiêu hủy, thất lạc hoặc biến dạng khi Hội đồng định giá vào cuộc là vô cùng phổ biến. Vì không thể thực hiện bước "khảo sát hiện trạng" một cách trực quan, quy trình xác định giá trị lúc này phức tạp hơn rất nhiều. Theo quy định mới nhất tại Nghị định số 250/2025/NĐ-CP (thay thế toàn diện Nghị định 30/2018/NĐ-CP và Nghị định 97/2019/NĐ-CP) và Bộ luật Tố tụng hình sự, Hội đồng định giá tài sản áp dụng các nguyên tắc bóc tách dữ liệu và phương pháp định giá gián tiếp như sau: 1. Phương pháp thu thập dữ liệu gián tiếp (Mắt xích khôi phục thông tin) Khi không còn hiện vật, Hội đồng bắt buộc phải dựa vào "hồ sơ kỹ thuật" của tài sản do Cơ quan tiến hành tố tụng thu thập và cung cấp. Tất cả tài liệu này phải là bản chính hoặc bản sao có đóng dấu bút lục, đóng dấu giáp lai để đảm bảo tính pháp lý. Tài sản có đăng ký quyền sở hữu/kiểm định: Thu thập giấy chứng nhận đăng ký (ô tô, xe máy, tàu thuyền), sổ hồng (nhà đất), bản vẽ thiết kế, hồ sơ bảo dưỡng định kỳ, hồ sơ kiểm định chất lượng hoặc hợp đồng bảo hiểm tài sản. Hàng hóa tiêu dùng, thiết bị công nghệ: Dựa vào hóa đơn mua bán gốc (Hóa đơn GTGT), tờ khai hải quan (nếu là hàng nhập khẩu), hợp đồng mua bán, phiếu bảo hành, thông số kỹ thuật do nhà sản xuất công bố. Chứng cứ lời khai và hình ảnh: Sử dụng lời khai phục dựng của bị can, bị hại, người làm chứng về tình trạng tài sản trước khi bị mất/phá hủy, kết hợp với dữ liệu camera giám sát, ảnh chụp tài sản trước khi xảy ra vụ án. 2. Quy trình và Cách thức xác định giá trị cụ thể Sau khi có bộ thông số kỹ thuật "gián tiếp", Hội đồng định giá quyết định lựa chọn phương pháp áp giá theo thứ tự ưu tiên quy định tại Điều 23 Nghị định 250/2025/NĐ-CP: Trường hợp tài sản đã bị tiêu hủy, thất lạc hoàn toàn Hội đồng sẽ tiến hành định giá dựa trên khái niệm "Tài sản tương tự" trên thị trường tại đúng thời điểm và địa điểm xảy ra vụ án. Cách xử lý: Xác định mức giá của một tài sản cùng loại, cùng nhãn hiệu, cùng thông số kỹ thuật còn mới (hoặc tương đương) trên thị trường. Hệ số điều chỉnh: Sau khi có giá tài sản mới, Hội đồng căn cứ vào thời gian đã sử dụng, tỷ lệ hao mòn tự nhiên (khấu hao tài sản theo quy định của Bộ Tài chính) để trừ đi giá trị đã khấu hao, từ đó suy ra giá trị còn lại của tài sản tại thời điểm bị chiếm đoạt hoặc tiêu hủy. Trường hợp tài sản không còn nguyên trạng (Bị biến dạng, hư hỏng một phần) Xác định nguyên trạng trước sai phạm: Hội đồng phải bóc tách giá trị tài sản làm hai phần: Giá trị của tài sản ở trạng thái nguyên vẹn ban đầu và Giá trị của tài sản ở trạng thái sau khi bị phá hủy/biến dạng. Công thức xác định thiệt hại: Lưu ý: Nếu tài sản bị hư hỏng nhưng có thể phục hồi, giá trị thiệt hại có thể được tính bằng toàn bộ chi phí hợp lý để sửa chữa, thay thế linh kiện nhằm khôi phục lại công năng ban đầu của tài sản đó theo giá thị trường. 3. Rủi ro pháp lý và Ý nghĩa đối với Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước (TNBTCNN) Do hoạt động định giá trong các trường hợp này mang tính chất "gián tiếp" và suy luận khoa học dựa trên hồ sơ, rủi ro sai sót hoặc định giá theo cảm tính là rất lớn. Quy tắc "Suy đoán vô tội" khi hồ sơ mù mờ: Nếu cơ quan tố tụng cung cấp hồ sơ quá sơ sài, không làm rõ được năm sản xuất hay độ hao mòn thực tế của tài sản đã mất, Hội đồng định giá không được tự ý "đoán mò" mức giá cao để kết tội. Theo nguyên tắc có lợi cho bị can, bị cáo, Hội đồng phải tính toán áp dụng mức khấu hao tối đa hoặc lấy mức giá sàn thấp nhất thu thập được trên thị trường. [Hồ sơ mờ nhạt] ──► [Hội đồng định giá khống giá cao] ──► [Oan sai hình sự]                                                                 │                                                                 ▼    [Phải đền Ngân sách (TNBTCNN)] ◄── [Cá nhân công chức phải HOÀN TRẢ TIỀN TÚI] Nếu thành viên Hội đồng định giá cẩu thả, chỉ dựa vào lời khai phóng đại của người bị hại để chốt một mức giá quá cao cho tài sản đã mất (ví dụ: chiếc điện thoại cũ giá 1 triệu đồng nhưng định giá thành 5 triệu đồng) dẫn đến việc công dân bị tù oan: 1.     Nhà nước phải xuất ngân sách đền bù: Hệ thống Luật TNBTCNN sẽ chi trả toàn bộ thiệt hại về vật chất và tinh thần cho công dân bị oan sai khi vụ án được lật lại. 2.     Trách nhiệm hoàn trả tài chính cá nhân: Cơ quan nhà nước sẽ truy thu, buộc các thành viên Hội đồng có lỗi cố ý làm sai lệch bản chất chứng cứ phải nộp tiền hoàn trả bằng tiền túi cá nhân (mức phạt từ 25 đến tối đa 50 tháng lương), đồng thời đối mặt với nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội làm sai lệch kết quả định giá trong tố tụng. Vì vậy, việc tuân thủ chặt chẽ trình tự phục dựng thông tin và áp dụng các phương pháp tính toán khấu hao minh bạch theo quy định của Nghị định 250/2025/NĐ-CP chính là giải pháp cốt lõi để bảo vệ quyền con người của bị can, bị cáo và ngăn ngừa rủi ro pháp lý cho chính bộ máy tư pháp.   Luật gia Vlog NGUYỄN KIỆT tổng hợp và phân tích VIDEO: (đang cập nhật) TÌM HIỂU VẤN ĐỀ LIÊN QUAN: (đang cập nhật) GÓC BÁO CHÍ: (đang cập nhật)