Xử lý thế nào khi có sự mâu thuẫn giữa các kết luận định giá hoặc giữa kết luận định giá với các chứng cứ khác trong vụ án?

CÂU HỎI : Xử lý thế nào khi có sự mâu thuẫn giữa các kết luận định giá hoặc giữa kết luận định giá với các chứng cứ khác trong vụ án?	(Trả lời bên dưới)

Khi xảy ra mâu thuẫn giữa các Kết luận định giá tài sản (với nhau) hoặc giữa kết luận định giá với các chứng cứ khác (như lời khai, chứng từ hóa đơn, vật chứng), vụ án hình sự sẽ rơi vào trạng thái "bế tắc chứng cứ". Vì giá trị tài sản quyết định trực tiếp đến việc định tội và định khung hình phạt, nên sự mâu thuẫn này bắt buộc phải được giải quyết theo một quy trình tố tụng hết sức nghiêm ngặt. Theo quy định tại Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 và Nghị định số 250/2025/NĐ-CP, các cơ quan tiến hành tố tụng sẽ xử lý xung đột này thông qua 3 bước gạn lọc và kiểm tra sau đây: Bước 1: Tổ chức đối chất và Đấu tranh tranh tụng tại phiên tòa Đây là biện pháp kiểm tra chứng cứ trực quan và sòng phẳng nhất nhằm bóc tách nguyên nhân dẫn đến sự mâu thuẫn. Triệu tập các thành viên Hội đồng định giá: Tòa án hoặc Cơ quan điều tra có quyền triệu tập Chủ tịch và các thành viên của các Hội đồng định giá có kết luận mâu thuẫn nhau đến phiên tòa hoặc buổi làm việc để giải trình. Mổ xẻ phương pháp và thời điểm: Cơ quan tố tụng cùng Luật sư bào chữa sẽ tiến hành chất vấn, đối chất công khai để làm rõ: Các Hội đồng có áp dụng sai phương pháp định giá không (ví dụ: một bên dùng phương pháp so sánh thị trường, một bên lại dùng phương pháp chi phí khấu hao)? Có bên nào áp sai thời điểm hoặc địa điểm định giá so với thời điểm xảy ra vụ án không? Đối chiếu với chứng cứ vật chất khác: Nếu kết luận định giá chốt chiếc xe trị giá 100 triệu đồng, nhưng hồ sơ mua bán gốc của hãng, hóa đơn GTGT thực tế và lời khai nhất quán của các bên chứng minh giá mua mới chỉ có 40 triệu đồng, Tòa án sẽ ghi nhận sự mâu thuẫn này trong biên bản nghị án để đánh giá lại độ tin cậy của bản kết luận đó. Bước 2: Kích hoạt cơ chế Định giá lại (Giải pháp kỹ thuật tư pháp) Nếu sau khi đối chất, các cơ quan tố tụng vẫn không thể tự xác định được con số nào là chính xác, họ bắt buộc phải ra văn bản yêu cầu định giá lại: Yêu cầu Định giá lại lần đầu: Do Hội đồng định giá tài sản cấp trên trực tiếp thực hiện nhằm kiểm tra và thay thế kết luận mâu thuẫn của cấp dưới. Yêu cầu Định giá lại trong trường hợp đặc biệt: Trường hợp các kết luận định giá của cấp tỉnh hoặc cấp Bộ tiếp tục đá nhau chan chát, cơ quan tố tụng Trung ương sẽ yêu cầu Hội đồng định giá tài sản theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ vào cuộc. Kết luận của Hội đồng đặc biệt này là kết luận cuối cùng, có giá trị pháp lý cao nhất và bắt buộc các cơ quan tố tụng phải sử dụng để phá án. Bước 3: Áp dụng nguyên tắc "Suy đoán vô tội" (Chốt chặn bảo vệ quyền con người) Trong trường hợp hy hữu, sau khi đã áp dụng mọi biện pháp (đối chất, định giá lại nhiều lần) nhưng các kết luận định giá vẫn tồn tại những khoảng chênh lệch mâu thuẫn mà khoa học định giá không thể làm rõ một cách tuyệt đối: Áp dụng nguyên tắc có lợi cho bị can, bị cáo: Theo Điều 13 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, khi đã thực hiện hết các biện pháp tố tụng luật định nhưng vẫn không thể giải quyết được mâu thuẫn về chứng cứ, cơ quan tố tụng phải giải quyết theo hướng có lợi cho bị can, bị cáo. Ví dụ thực tế: Bản kết luận A định giá tài sản thiệt hại là 2,1 tỷ đồng (thuộc Khung 4 - khung hình phạt cao nhất); Bản kết luận B định giá lại là 1,9 tỷ đồng (thuộc Khung 3 - khung hình phạt nhẹ hơn). Nếu không thể chứng minh bản nào sai, Tòa án bắt buộc phải lấy con số 1,9 tỷ đồng để xét xử, áp dụng khung hình phạt nhẹ hơn cho bị cáo. Ý nghĩa đối với chế định Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước (TNBTCNN) Việc xử lý thận trọng mâu thuẫn định giá chính là "lưới an toàn" cuối cùng bảo vệ các chức danh tư pháp khỏi rủi ro gây oan sai và nghĩa vụ tài chính nặng nề: [Phát hiện mâu thuẫn định giá]              │              ├─► (Bỏ qua, nhắm mắt kết tội) ──► Oan sai ──► Phải đền tiền tỷ & Hoàn trả tài chính cá nhân              │              └─► (Giải quyết đúng 3 bước)  ──► Áp đúng tội ──► Bảo đảm quyền con người, miễn trừ rủi ro công vụ Nếu Điều tra viên, Kiểm sát viên hoặc Thẩm phán cẩu thả, bỏ qua sự mâu thuẫn rõ ràng của kết luận định giá để cố tình bỏ tù công dân, thì khi vụ án bị lật lại và xác định là oan sai: 1.     Nhà nước phải xuất ngân sách đền bù toàn bộ tổn thất tinh thần và vật chất cho công dân theo Luật TNBTCNN. 2.     Cơ quan nhà nước sẽ truy cứu nghĩa vụ hoàn trả: Những cán bộ tư pháp đặt bút ký lệnh oan sai do thiếu trách nhiệm và các thành viên Hội đồng định giá cố ý làm sai lệch chứng cứ sẽ bị buộc phải nộp tiền hoàn trả bằng tiền túi cá nhân với mức phạt lên đến 50 tháng lương, thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Do đó, việc giải quyết triệt để mâu thuẫn định giá không chỉ là câu chuyện kỹ thuật tố tụng, mà là ranh giới giữ gìn sự trong sạch của công lý.   Luật gia Vlog NGUYỄN KIỆT tổng hợp và phân tích VIDEO: (đang cập nhật) TÌM HIỂU VẤN ĐỀ LIÊN QUAN: (đang cập nhật) GÓC BÁO CHÍ: (đang cập nhật)