Khái niệm giám định tư pháp và vai trò của nó trong tố tụng hình sự? Tại sao kết luận giám định được coi là một nguồn chứng cứ quan trọng?

CÂU HỎI : Khái niệm giám định tư pháp và vai trò của nó trong tố tụng hình sự? Tại sao kết luận giám định được coi là một nguồn chứng cứ quan trọng?	(Trả lời bên dưới)

Trong khoa học tố tụng hình sự hiện đại, tội phạm ngày càng thực hiện hành vi với thủ đoạn tinh vi, mang tính công nghệ cao và để lại những dấu vết vật chất rất khó nhận biết bằng mắt thường. Lúc này, nhận thức cảm tính của người tiến hành tố tụng (Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán) không còn đủ để đưa ra phán quyết. Chính vì vậy, Giám định tư pháp ra đời như một cầu nối khoa học, đóng vai trò là "mắt thần" giúp cơ quan tiến hành tố tụng bóc tách sự thật khách quan của vụ án. 1. Khái niệm Giám định tư pháp Dưới góc độ lý luận và pháp lý, khái niệm này được định nghĩa như sau: Giám định tư pháp là việc người giám định tư pháp sử dụng kiến thức, phương tiện, phương pháp khoa học, kỹ thuật, chuyên môn để kết luận về những vấn đề có liên quan đến hoạt động khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự theo trưng cầu của cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng hoặc theo yêu cầu của người yêu cầu giám định. Nói một cách đơn giản, khi vụ án xuất hiện những câu hỏi chuyên môn sâu vượt quá kiến thức pháp luật (ví dụ: nguyên nhân tử vong là gì? chữ ký này có bị giả mạo không? hàm lượng chất ma túy là bao nhiêu? thiệt hại kinh tế này tính toán thế nào?...), cơ quan tố tụng phải "cậy nhờ" đến các chuyên gia khoa học thực hiện giám định. 2. Vai trò của Giám định tư pháp trong Tố tụng hình sự Giám định tư pháp giữ vai trò quyết định, xuyên suốt chu trình giải quyết vụ án hình sự thông qua 3 khía cạnh cốt lõi: Là căn cứ để khởi tố hoặc không khởi tố vụ án: Có những vụ án mà nếu không có kết luận giám định, cơ quan điều tra không thể bước qua "cửa ngõ" tố tụng. Ví dụ: Trong tội Cố ý gây thương tích, nếu kết luận giám định tỷ lệ tổn thương cơ thể dưới 11% (và không thuộc các trường hợp đặc biệt), cơ quan điều tra sẽ không thể khởi tố vụ án. Hoặc trong các vụ án ma túy, kết luận giám định mẫu chất thu giữ có phải là ma túy hay không và khối lượng bao nhiêu là điều kiện tiên quyết để định danh tội phạm. Là công cụ định hướng, thu hẹp phạm vi điều tra: Kết luận về cơ chế hình thành vết thương, dấu vết đường vân, thời gian chết của nạn nhân... giúp Điều tra viên loại trừ các giả thuyết sai lệch, dựng lại chính xác hiện trường và thu hẹp danh sách nghi phạm. Là lá chắn chống oan sai và chống bỏ lọt tội phạm: Khoa học không biết nói dối và không chịu áp lực tâm lý. Khi bị can kêu oan hoặc giữ quyền im lặng, kết luận giám định dấu vết ADN, dấu vết kỹ thuật số (dữ liệu camera, điện thoại) chính là bằng chứng khách quan phủ quyết mọi lời chối tội hoặc minh oan cho người bị hàm oan. 3. Tại sao Kết luận giám định được coi là một nguồn chứng cứ quan trọng? Theo Bộ luật Tố tụng hình sự, Kết luận giám định là một trong những nguồn chứng cứ hợp pháp. Tuy nhiên, trong thực tiễn xét xử, nó được coi là "vua của các chứng cứ" (Regina Probationum) bởi các đặc tính lý luận đặc biệt sau: A. Tính khách quan khoa học tuyệt đối (Không bị chi phối bởi yếu tố tâm lý) Các nguồn chứng cứ khác như Lời khai của người làm chứng, Lời thú tội của bị can, hay Lời trình bày của bị hại đều mang tính chủ quan rất cao. Con người có thể nói dối vì lợi ích, có thể nhớ nhầm do hoảng loạn, hoặc thay đổi lời khai do bị đe dọa, mua chuộc. Ngược lại, kết luận giám định dựa trên quy luật tự nhiên, toán học, sinh học và máy móc công nghệ. Một sợi tóc để lại hiện trường chứa mã ADN trùng khớp với nghi phạm là một sự thật vật chất không thể bị lay chuyển bởi bất kỳ lời tranh luận hoa mỹ nào. B. Tính không thể thay thế trong việc chứng minh cấu thành định tội và định khung Trong rất nhiều tội danh, cấu thành tư pháp bắt buộc phải dựa vào một con số định lượng chính xác mà chỉ có giám định mới đưa ra được. Nếu không có kết luận giám định tài chính xác định số tiền thiệt hại, Tòa án không thể định khung hình phạt đối với tội Tham ô tài sản hay Trốn thuế. Ý nghĩa này biến kết luận giám định thành một chiếc "bản lề" pháp lý mà thiếu nó, cánh cửa công lý không thể đóng lại. C. Là điểm tựa để kiểm tra, đánh giá các nguồn chứng cứ khác Khi các nguồn chứng cứ trong vụ án mâu thuẫn nhau (Bị cáo khai một đằng, Nhân chứng nói một nẻo), HĐXX sẽ dùng Kết luận giám định làm thước đo chuẩn độ. Ví dụ: Bị cáo khai tự vệ bằng cách đẩy nạn nhân ngã, nhưng kết luận giám định pháp y tử thi chỉ ra các vết bầm tím sâu trên cổ cho thấy nạn nhân bị siết cổ dẫn đến ngạt thở. Kết luận giám định này ngay lập tức bác bỏ lời khai man của bị cáo và khẳng định tính xác thực trong lời khai của nhân chứng. Lưu ý lý luận quan trọng: Mặc dù cực kỳ quan trọng, nhưng dưới góc độ lý luận tư pháp Việt Nam, Kết luận giám định không có giá trị định sẵn. Tòa án không được coi kết luận giám định là chân lý tối hậu một cách mù quáng. Tại phiên tòa, Kết luận giám định vẫn phải được đem ra tranh tụng công khai. Các bên (Luật sư, Bị cáo) có quyền chất vấn Giám định viên về phương pháp đo lường, tính chuẩn xác của máy móc. Nếu phát hiện quy trình giám định vi phạm thủ tục hoặc có nghi ngờ hợp lý, Tòa án có quyền bác bỏ và trưng cầu giám định lại. Điều này bảo đảm rằng ngay cả khoa học khi bước vào thánh đường tư pháp vẫn phải chịu sự kiểm soát của pháp luật. Luật gia Vlog NGUYỄN KIỆT tổng hợp và phân tích VIDEO: (đang cập nhật) TÌM HIỂU VẤN ĐỀ LIÊN QUAN: (đang cập nhật) GÓC BÁO CHÍ: (đang cập nhật)