Phân tích nguyên tắc định giá tài sản quy định tại Nghị định 30/2018/NĐ-CP. Tại sao nguyên tắc "trung thực, khách quan, công khai, minh bạch" lại đóng vai trò quyết định?

CÂU HỎI : Phân tích nguyên tắc định giá tài sản quy định tại Nghị định 30/2018/NĐ-CP. Tại sao nguyên tắc "trung thực, khách quan, công khai, minh bạch" lại đóng vai trò quyết định?	(Trả lời bên dưới)

Hoạt động định giá tài sản đóng vai trò là "chìa khóa" mở ra bản chất của vụ án. Kết quả định giá không chỉ quyết định việc có khởi tố vụ án hay không (vượt khung định lượng tài sản oan sai hay hình sự), mà còn quyết định trực tiếp đến khung hình phạt, biện pháp tư pháp và đặc biệt là trách nhiệm bồi thường thiệt hại. Trong suốt giai đoạn áp dụng từ năm 2018 cho đến khi được thay thế toàn diện bởi Nghị định 250/2025/NĐ-CP (nhằm nâng cao hơn nữa tính kịp thời và phương pháp chuyên ngành), Nghị định 30/2018/NĐ-CP đã thiết lập hệ thống nguyên tắc định giá tài sản cốt lõi. Trong đó, cụm nguyên tắc "Trung thực, khách quan, công khai, minh bạch" được xem là nền tảng quyết định sự sống còn của toàn bộ quá trình tố tụng. I. Phân tích hệ thống nguyên tắc định giá tài sản của Nghị định Nghị định đưa ra hai nhánh nguyên tắc vận hành song song nhằm bảo đảm kết quả định giá phản ánh đúng giá trị thực tế: 1. Nguyên tắc tuân thủ pháp luật và quy trình Định giá tài sản trong tố tụng hình sự là một hoạt động bổ trợ tư pháp. Do đó, mọi bước từ khâu tiếp nhận yêu cầu, thành lập Hội đồng, khảo sát hiện trạng cho đến bỏ phiếu chốt giá đều phải thực hiện theo đúng trình tự nghiêm ngặt. Bất kỳ sự vi phạm nào về mặt thủ tục (ví dụ: thành phần hội đồng không đủ, không lập biên bản phiên họp...) đều có thể dẫn đến việc kết luận định giá bị Tòa án bác bỏ, không được coi là chứng cứ hợp pháp của vụ án. 2. Nguyên tắc phù hợp với giá thị trường Tài sản phải được định giá dựa trên giá thị trường tại đúng thời điểm và đúng nơi tài sản được yêu cầu định giá (hoặc giá của tài sản tương tự nếu tài sản đó không còn hiện vật). Nguyên tắc này ngăn chặn việc áp giá chủ quan, lạc hậu hoặc dùng giá áp đặt hành chính để kết tội công dân. II. Tại sao "Trung thực, khách quan, công khai, minh bạch" lại đóng vai trò quyết định? Sở dĩ cụm nguyên tắc này mang tính chất "sống còn" vì nó giải quyết trực tiếp ba xung đột lớn trong tố tụng hình sự và bảo vệ quyền con người: 1. "Trung thực và Khách quan" — Tấm khiên chống oan sai và bỏ lọt tội phạm Trong tố tụng hình sự, giá trị tài sản là căn cứ định khung hình phạt vô cùng nghiêm khắc. Chống định giá khống: Nếu Hội đồng định giá thiếu trung thực, bắt tay với người bị hại để "thổi phồng" giá trị một chiếc điện thoại bị trộm từ 1,5 triệu đồng (chưa đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự) lên 5 triệu đồng, một công dân sẽ lập tức bị khởi tố, bắt giam oan sai. Chống dìm giá trục lợi: Ngược lại, nếu thiếu khách quan, định giá tài sản trong các vụ án tham nhũng, kinh tế thấp hơn giá trị thực tế nhằm mục đích "giảm nhẹ tội" cho bị can, Ngân sách nhà nước sẽ bị thất thoát và tội phạm bị bỏ lọt. Sự bảo đảm pháp lý: Để duy trì tính khách quan, Nghị định quy định cơ chế loại trừ nghiêm ngặt (Điều 13): Người thân thích của bị can, bị cáo, bị hại; người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan tuyệt đối không được tham gia Hội đồng định giá. Các thành viên phải đưa ra nhận định độc lập và chịu trách nhiệm hình sự nếu cố tình kết luận sai lệch. 2. "Công khai và Minh bạch" — Cơ chế giám sát kiểm soát quyền lực tố tụng Hoạt động định giá của Hội đồng không được diễn ra trong "phòng kín" một cách mờ ám mà phải được minh bạch hóa với các bên liên quan: Quyền tham dự của các bên: Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán có quyền tham dự phiên họp định giá để chứng kiến và đưa ra ý kiến (dù không có quyền biểu quyết). Quy trình tranh tụng về giá: Kết luận định giá phải được thông báo công khai cho bị can, bị cáo, người bào chữa và bị hại. Nếu thấy mức giá đó bất hợp lý, người dân có quyền khiếu nại, yêu cầu Định giá lại (qua các cấp Hội đồng tỉnh, Bộ, hoặc Hội đồng theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ). III. Mối liên hệ mật thiết với Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước (TNBTCNN) Đối với một nghiên cứu sâu về pháp luật, có thể thấy nguyên tắc "Trung thực, khách quan, công khai, minh bạch" của Nghị định định giá chính là mắt xích phòng ngừa tối quan trọng cho Ngân sách nhà nước: Khi Hội đồng định giá làm việc sai nguyên tắc (thiếu khách quan, không trung thực) dẫn đến việc định giá sai lệch tài sản, cơ quan tố tụng sẽ ban hành các quyết định khởi tố, tạm giam, kê biên tài sản oan sai dựa trên kết quả lỗi đó. Hậu quả là khi vụ án được minh oan, Nhà nước sẽ phải kích hoạt toàn bộ bộ máy của Luật TNBTCNN để: 1.     Đền bù tiền tỷ cho số ngày giam giữ oan sai của công dân. 2.     Đền bù thiệt hại thực tế do tài sản bị kê biên, bán đấu giá trái luật theo giá thị trường. 3.     Xử lý trách nhiệm hoàn trả nặng nề (lên đến 50 tháng lương) đối với chính các thành viên Hội đồng có lỗi cố ý làm sai lệch giá. Chính vì vậy, việc tuân thủ tuyệt đối tính trung thực và minh bạch trong định giá tài sản không chỉ là câu chuyện kỹ thuật của ngành tài chính, mà là biểu hiện sinh động của nguyên tắc thượng tôn pháp luật, bảo đảm cán cân công lý không bị nghiêng lệch ngay từ khâu thu thập chứng cứ đầu tiên của vụ án. Luật gia Vlog NGUYỄN KIỆT tổng hợp và phân tích VIDEO: (đang cập nhật) TÌM HIỂU VẤN ĐỀ LIÊN QUAN: (đang cập nhật) GÓC BÁO CHÍ: (đang cập nhật)