Quyền tự quyết định việc mời người giám định của đương sự, bị can, bị cáo theo quy định mới của pháp luật tố tụng và Luật Giám định tư pháp.

CÂU HỎI : Quyền tự quyết định việc mời người giám định của đương sự, bị can, bị cáo theo quy định mới của pháp luật tố tụng và Luật Giám định tư pháp.	(Trả lời bên dưới)

Quyền tự mình yêu cầu (hoặc mời) người giám định của đương sự, bị can, bị cáo là một bước tiến mang tính đột phá trong tiến trình cải cách tư pháp tại Việt Nam. Quy định này giúp hiện thực hóa nguyên tắc tranh tụng, bảo đảm quyền tự bào chữa, và cân bằng thế thức giữa người tham gia tố tụng với các cơ quan quyền lực nhà nước. Quyền này được ghi nhận tập trung tại Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giám định tư pháp và các Bộ luật tố tụng (Hình sự, Dân sự, Hành chính). 1. Bản chất của "Quyền tự yêu cầu giám định" của các đương sự Trước đây, chỉ có các cơ quan tiến hành tố tụng (Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án) mới có quyền ra quyết định trưng cầu giám định. Đương sự chỉ có quyền "đề nghị". Hiện nay, pháp luật đã bổ sung chủ thể "Người yêu cầu giám định" bên cạnh "Người trưng cầu giám định". Điều này có nghĩa là trong những điều kiện nhất định, người dân có quyền chủ động mang mẫu vật đi giám định và dùng kết quả đó làm chứng cứ trước Tòa mà không cần đợi cơ quan tố tụng cho phép. 2. Quy định cụ thể trong Tố tụng Hình sự (Bị can, bị cáo, bị hại, đương sự) Trong vụ án hình sự, quyền này được phân tách rất rõ ràng giữa nhóm các chủ thể để bảo đảm bí mật điều tra: Đối với Bị hại, Nguyên đơn dân sự, Bị đơn dân sự, Người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan Quyền tự yêu cầu: Các chủ thể này có quyền tự mình yêu cầu cá nhân, tổ chức giám định tư pháp thực hiện giám định về những vấn đề liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Điều kiện áp dụng: Họ phải làm đơn đề nghị cơ quan tiến hành tố tụng trưng cầu giám định trước. Nếu trong thời hạn 07 ngày kể từ ngày nhận được đề nghị mà cơ quan tố tụng từ chối hoặc không ra quyết định trưng cầu giám định thì họ mới có quyền tự mình thực hiện. (Trừ trường hợp việc giám định đó liên quan đến việc xác định trách nhiệm hình sự của bị can, bị cáo). Đối với Bị can, Bị cáo Hạn chế trực tiếp: Do bị can, bị cáo là đối tượng bị áp dụng các biện pháp ngăn chặn và kết luận giám định trực tiếp liên quan đến trách nhiệm hình sự (thuộc diện độc quyền của cơ quan tố tụng để tránh tẩu tán, làm sai lệch chứng cứ), nên bị can, bị cáo không có quyền tự mình mang mẫu vật đi yêu cầu giám định. Cơ chế thực hiện quyền bảo chữa: Để bảo vệ quyền lợi, bị can, bị cáo và người bào chữa (Luật sư) thực hiện quyền này bằng cách: Yêu cầu Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án trưng cầu giám định bổ sung hoặc giám định lại nếu thấy kết luận giám định lần đầu không khách quan. Mời chuyên gia (người có kiến thức chuyên môn): Luật sư hoặc bị can, bị cáo có quyền mời các chuyên gia trong lĩnh vực liên quan tham gia phiên tòa để tranh tụng, phản biện lại kết luận giám định của giám định viên tư pháp do cơ quan điều tra trưng cầu. 3. Quy định cụ thể trong Tố tụng Dân sự và Hành chính (Đương sự) Trong các vụ án dân sự (tranh chấp đất đai, thừa kế, tài sản, hôn nhân...) hoặc vụ án hành chính (khiếu kiện quyết định thu hồi đất, quyết định xử phạt...), quyền tự quyết định của đương sự mở rộng hơn rất nhiều: Quyền chủ động hoàn toàn: Đương sự có quyền tự mình yêu cầu tổ chức, cá nhân giám định thực hiện giám định trước khi nộp đơn khởi kiện hoặc trong quá trình Tòa án giải quyết vụ án. Không cần điều kiện ràng buộc: Đương sự không cần phải xin phép hay đợi Tòa án từ chối như trong tố tụng hình sự. Họ có thể chủ động liên hệ các Văn phòng giám định tư pháp hoặc các tổ chức giám định theo vụ việc để thực hiện (ví dụ: tự đi giám định ADN để đòi quyền thừa kế, tự thuê đơn vị giám định thiệt hại công trình xây dựng bên cạnh nhà). Giá trị pháp lý: Kết luận giám định do đương sự tự yêu cầu có giá trị chứng cứ như nhau và bình đẳng trước Tòa án so với kết luận do Tòa án trưng cầu. Tòa án có nghĩa vụ xem xét, đánh giá kết luận này một cách khách quan. 4. Chi phí giám định khi đương sự tự yêu cầu Đây là điểm mấu chốt để người dân thực hiện quyền tự quyết: Khi đương sự, bị hại tự mình yêu cầu giám định, họ phải tự mình nộp tạm ứng chi phí giám định và chịu chi phí này cho tổ chức giám định. Tuy nhiên, nếu kết quả giám định đó chứng minh yêu cầu của họ là đúng, Tòa án xử họ thắng kiện thì chi phí giám định này sẽ được tính vào án phí và bên thua kiện (hoặc người phạm tội) sẽ phải hoàn trả lại số tiền này cho họ theo phán quyết của Tòa án. Luật gia Vlog NGUYỄN KIỆT tổng hợp và phân tích VIDEO: (đang cập nhật) TÌM HIỂU VẤN ĐỀ LIÊN QUAN: (đang cập nhật) GÓC BÁO CHÍ: (đang cập nhật)